عناصر اصلی جمله: فعل اصلی‌ترین بخش جمله است

عناصر اصلی جمله: فعل (آمد، رفت، دویدند) اصلی‌ترین بخش جمله است

سه عضو اصلی خانواده‌ی جمله: نهاد، فعل، مفعول

جمله شبیه یک خانواده‌ی کوچک است. هر خانواده چند عضو مهم دارد. در جمله هم سه عضو اصلی وجود دارد: نهاد (که کار را انجام می‌دهد)، فعل (کاری که انجام می‌شود) و مفعول (کاری که روی آن انجام می‌شود). بین این سه، فعل از همه مهم‌تر است. چون فعل به ما می‌گوید چه خبر است. بدون فعل، نمی‌فهمیم نهاد چه کرده یا مفعول چه بلایی سرش آمده.

حالا بیا یک جمله بسازیم: «علی نان را خورد». نهاد «علی» است (چه کسی خورد؟). فعل «خورد» است (چه کاری انجام شد؟). مفعول «نان را» است (چه چیز را خورد؟). اگر فعل را برداریم، می‌شود «علی نان را» که هیچ معنی‌ای ندارد! پس فعل واقعاً اصلی‌ترین بخش جمله است.

فعل در زندگی روزمره‌ی تو؛ از زنگ تفریح تا خانه

هر کاری که در طول روز انجام می‌دهی، یک فعل دارد. صبح که از خواب بیدار می‌شوی: «از خواب بیدار شدم». مسواک می‌زنی: «مسواک زدم». به مدرسه می‌روی: «به مدرسه رفتم». سر کلاس معلم می‌گوید: «دفترچه را باز کنید» - فعل «باز کنید» به همه می‌گوید چه کار کنند. در زنگ تفریح دوستت می‌گوید: «توپ را به من بده» - فعل «بده» نشان می‌دهد باید چه کار کنی. هنگام بازی فوتبال، دروازه‌بان فریاد می‌زند: «شوت کردم» - فعل «شوت کردم» خبر از یک اتفاق تازه می‌دهد.

حتی وقتی داری با تلفن همراه بازی می‌کنی، مدام از فعل استفاده می‌کنی: «بازی را ذخیره کن»، «مرحله را تمام کردم»، «امتیاز گرفتم». پس فعل فقط مال کتاب فارسی نیست؛ مال تمام لحظه‌های زندگی توست. جالب است بدانی که در هر جمله‌ی درست، دست کم یک فعل هست. گاهی یک کلمه می‌تواند هم نهاد باشد هم فعل؛ مثل «رفتم» که یعنی «من رفتم». در اینجا «رفتم» هم نهاد (من) را پنهان کرده، هم کار رفتن را بیان می‌کند.

سه پرسش چالشی: کجا ممکن است اشتباه کنیم؟