ذات: وجود، هستی
«هستی» یعنی چه؟ سفری کوچک به دنیای «وجود»
هستی و نیستی: دو روی یک سکه
وقتی به دور و برت نگاه میکنی، همه چیز یا «هست» یا «نیست». مثلاً کیف تو در کنارت هست، اما یک اژدهای بنفش در اتاق تو نیست. به این «بودن» یا «نبودن» یک چیز میگویند: هستی. هستی یعنی وجود داشتن. حتی یک فکر در ذهن ما هم «هست»؛ چون میتوانی به آن فکر کنی و دربارهاش حرف بزنی. در کتابهای درسی فارسی خواندهای که «جهان هستی» یعنی همهٔ چیزهایی که وجود دارند: از یک دانهٔ برف ریز تا کوه بزرگ، از حرف «الف» تا یک خاطرهٔ شیرین.
| مفهوم | یعنی چه؟ | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| هستی (وجود) | چیزی که میتوان آن را دید، لمس کرد یا دربارهاش فکر کرد | مداد رنگیهای روی میز، صدای زنگ مدرسه، عشق به پدر و مادر |
| نیستی (نبودن) | چیزی که در این جهان جای ندارد و نمیتوان با آن روبرو شد | یک شیر صورتی که در خیابان راه میرود، کتابی که هرگز نوشته نشده |
وجود در زندگی روزمره: از کیف تا دوستی
بیا چندتا مثال ملموس بزنیم. یک «خودکار» را در نظر بگیر. وقتی آن را در دست میگیری، وجود دارد؛ سنگینی آن را حس میکنی، نوکش را میبینی و با آن مینویسی. اما یک «خودکار نامرئی» که کسی تا به حال اختراع نکرده، وجود ندارد. حتی یک احساس مثل «خوشحالی» هستی دارد! چون تو میتوانی خوشحال باشی و دوستانت میبینند که میخندی. پس هستی فقط مخصوص چیزهای سفت و سخت نیست؛ افکار، رویاها و رابطهٔ دوستی هم «هستند». به این ترتیب، تمام چیزهایی که در زندگی ما تأثیر میگذارند، یک نوع وجود دارند.
سه پرسش چالشی دربارهٔ هستی
پاسخ: خواب به عنوان یک تجربهٔ ذهنی «وجود» دارد؛ چون تو آن را به یاد میآوری و روی حالت تأثیر گذاشته. اما هیچ کس دیگر نمیتواند آن خواب را لمس کند. پس وجود خواب، یک وجود شخصی و ذهنی است.
پاسخ: اسب شاخدار در دنیای بیرون وجود خارجی ندارد، اما تصویرش در ذهن آن شخص «هست» و حتی میتواند روی کاغذ کشیده شود. پس هستیِ آن اسب شاخدار، فقط در عالم فکر و تخیل است. به همین دلیل میگوییم «هستی دو گونه است: عینی و ذهنی».
پاسخ: عدد سه یک مفهوم ریاضی است. وجود آن در ذهن ما و در کتابهای ریاضی است. تو هرگز نمیتوانی یک تکه «سه» را برداری، اما وقتی ۳ تا مداد روی میز بگذاری، وجود عدد سه را در تعداد آن مدادها میبینی. پس هستیِ عددها، یک هستی مفهومی و بسیار واقعی است.