نشانهٔ ویرگول: ایست کوتاه برای خواندن بهتر
ویرگول چیست و در کجاهای جمله به کار میرود؟
ویرگول شکلی است شبیه به یک نقطه با یک دمکوتاه ، که در میان جمله میآید. وقتی آن را میبینی، باید خیلی کوتاه مکث کنی و بعد به خواندن ادامه بدهی. این مکث معمولاً به اندازهٔ یک «و» گفتن کوتاه است. ویرگول در سه جای جمله بیشتر دیده میشود:
- برای جدا کردن چند چیز پشت سر هم، مثل: سیب، گلابی، پرتقال و موز
- وقتی میخواهیم یک توضیح اضافی در جمله بیاوریم، مثل: علی، که همیشه زود میرسد، امروز دیر آمد
- برای جدا کردن عبارتهای پرسشی یا تعجبی کوتاه، مثل: بله، درست حدس زدی
| جمله بدون ویرگول | جمله با ویرگول | فرق در خواندن |
|---|---|---|
| ببخشید نمیتوانم بیایم | ببخشید، نمیتوانم بیایم | با ویرگول «ببخشید» جدا میشود و ادب بیشتری حس میشود |
| بچهها بازی کردند و خوابیدند | بچهها بازی کردند، و خوابیدند | بدون ویرگول هر دو کار پشت سر هم؛ با ویرگول تأکید روی خوابیدن بیشتر است |
نمونههای روزمره از کلاس و خانه و حیاط مدرسه
فرض کن معلم میگوید: «سارا، لطفاً دفترت را باز کن». اگر ویرگول نبود و میگفت «سارا لطفاً دفترت را باز کن»، معلوم نبود که سارا را صدا میکند یا «سارا لطفاً» یک چیز دیگر است. در خانه هم مادرت میگوید: «ناهار را خوردی، پس تکالیفت را بنویس». ویرگول نشان میدهد که اول کاری تمام شده، بعد کار بعدی. در زنگ ورزش: «دویدند، پریدند، توپ زدند و بردند». بدون ویرگول همه چیز قاطی میشد. گاهی یک ویرگول سر جای اشتباه، معنی جمله را عوض میکند؛ مثلاً «بکش، نده» یعنی کشتن خوب است؟ نه! «بکش نده» (بدون ویرگول) یعنی کاری نکن. میبینی چقدر این نشانهٔ کوچک مهم است؟
چند پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ ویرگول
پاسخ: نه. فقط جایهایی که معنی جمله را واضحتر میکند. مثلاً در «دیروز، امروز و فردا» ویرگول سر وقت خودش است، اما در «دیروز امروز و فردا» نفهمیده میشود. پس ویرگول را فقط برای روشن کردن معنی به کار ببر.
پاسخ: نقطه یعنی پایان جمله؛ بعد از آن یک کلمه با حرف بزرگ نوشته میشود و مکش طولانیتر است. ویرگول اما میان جمله میآید، بعد از آن حرف بزرگ نمیآید و مکثش خیلی کوتاه است. نقطه مانند توقف کامل دوچرخه است، ویرگول مانند یک لحظه آهسته دوچرخهسواری.
پاسخ: گاهی خواننده مجبور میشود جمله را دوباره بخواند. مثال معروف: «تعارف را بگذار کنار، دوستی را بگذار کنار» بیویرگول میشود «تعارف را بگذار کنار دوستی را بگذار کنار» که اصلاً معلوم نیست یعنی چه. پس جاانداختن ویرگول مثل جاانداختن علامت راهنمایی در خیابان است و باعث سردرگمی میشود.
