حبیب یغمایی: بازآفریننده شعر «روباه و زاغ»
حبیب یغمایی کیست و چرا شعر «روباه و زاغ» را بازآفرینی کرد؟
حبیب یغمایی یک شاعر و نویسندهٔ ایرانی بود. او حدود ۱۰۰ سال پیش در شهر یزد به دنیا آمد. یغمایی کارهای مهمی برای کودکان و نوجوانان انجام داد. او میخواست بچههای ایران شعرهای ساده، شیرین و پرمعنی بخوانند. یکی از معروفترین کارهایش، بازآفرینی شعر «روباه و زاغ» است.
شاید این شعر را در کتاب فارسی خوانده باشید: «زاغکی نان به منقار گرفته / رفته بر شاخک گلداری، نشسته». داستان از این قرار است: یک زاغ (کلاغی از خانوادهٔ کلاغها) یک تکه نان پیدا میکند. روباه حیلهگر با حرفهای چرب و نرم، زاغ را مجبور میکند بخواند. وقتی زاغ منقارش را باز میکند، نان میافتد و روباه آن را میبرد.
یغمایی این داستان را از افسانههای ازوپ (نویسندهٔ یونان باستان) گرفته بود، اما آن را کاملاً ایرانی و بچهپسند کرد. او زبان شعر را روان و ساده نوشت تا دانشآموز پایهٔ ششم یا هفتم به راحتی با آن ارتباط برقرار کند. همچنین قافیههای زیبا و آهنگین به کار برد که خواندن شعر را لذتبخش میکند.
| ویژگی | نسخهٔ قدیمی (افسانهٔ ازوپ) | نسخهٔ بازآفرینی شدهٔ یغمایی |
|---|---|---|
| زبان | ترجمهای خشک و گاهی سنگین | شعر ساده، روان و آهنگین |
| قهرمانها | کلاغ و روباه (بدون توصیف بومی) | زاغ و روباه با توصیفهای ایرانی (شاخک گلداری، صحرا) |
| پیام اخلاقی | فریب نخورید | به حرف چاپلوسان گوش ندهید + زیبایی شعر برای بچهها |
چگونه میتوان از شعر «روباه و زاغ» در زندگی روزمرهٔ دانشآموز استفاده کرد؟
فرض کنید در حیاط مدرسه، دوستی به شما میگوید: «چه کیف قشنگی داری! حتماً بهترین خط را هم مینویسی. میشود خودکار آبیات را به من قرض بدهی؟» این درست مثل داستان روباه و زاغ است. روباه اول زاغ را تعریف میکند بعد نانش را میگیرد. در زندگی واقعی، بعضی افراد با چاپلوسی (تعریفهای بیجا) میخواهند چیزی از ما بگیرند.
شعر یغمایی به شما یاد میدهد که:
- قبل از اینکه به تعریفهای دیگران خوشحال شوید، فکر کنید آیا آنها واقعاً صادق هستند؟
- اگر چیزی باارزش دارید (مثل نان زاغ، یا مداد، یا دفتر نقاشیتان)، مراقب باشید دیگران با حرفهای شیرین آن را از شما نگیرند.
- همیشه به جای غرور و خودنمایی، هوشیار باشید. زاغ اگر هوشیار بود، هرگز برای نشان دادن صدای زیبایش منقار را باز نمیکرد.
چند پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ حبیب یغمایی و شعرش
پاسخ: نه، این داستان خیلی قدیمی است و در یونان باستان هم وجود داشته. اما یغمایی آن را به قشنگی بازآفرینی کرد. یعنی شکل و قالبش را عوض کرد و به زبان شعر درآورد. مثل این میماند که شما یک داستان کوتاه انگلیسی را بردارید و به فارسی روان و بامزه برای دوستتان تعریف کنید.
پاسخ: چون هم ساده و شیرین است، هم پیام اخلاقی مهمی دارد. هر دانشآموزی میتواند به راحتی آن را حفظ کند و برای خواهر یا برادر کوچکترش بخواند. همچنین قافیههای زیبای آن (مثل «گرفته - نشسته» و «بالا - تماشا») گوشنواز است. یغمایی دقیقاً میدانست بچههای ۱۱ تا ۱۲ ساله چه شعرهایی دوست دارند.
پاسخ: بله، کارهای مهم زیادی. او مجلهٔ «یغما» را منتشر میکرد که پر از داستان، شعر و مقالهٔ مفید بود. همچنین کتاب «افسانههای کهن» را برای نوجوانان نوشت. او یکی از کسانی بود که به فرهنگ و ادبیات ایران خیلی کمک کرد. حتی خیابانی در تهران به نام اوست.