منع کردن: چه زمانی دیگران را از چیزی بازداریم یا دور کنیم؟
منع کردن یعنی بازداشتن و دور کردن
«منع کردن» یعنی کاری کنیم که فردی کاری انجام ندهد یا از چیزی دور بماند. گاهی خودمان را از کاری بازمیداریم و گاهی دیگران را. برای نمونه وقتی پدر یا مادر میگویند «نمیتوانی بیش از یک ساعت بازی رایانهای کنی»، در واقع تو را از بازی طولانی منع میکنند. یا وقتی معلم میگوید «در کلاس با دوستت حرف نزن»، تو را از همصحبتی در زمان درس بازمیدارد.
دو نوع اصلی منع کردن داریم: منع به خاطر قانون و منع به خاطر خطر. منع قانونی مثل این است که در راهنمایی و رانندگی گفته میشود دوچرخهسواران از پیادهرو عبور نکنند. منع خطرناک هم مثل این که والدین میگویند دستت را روی اجاق گاز داغ نگذار.
| نوع منع کردن | معنی در زندگی دانشآموز | مثال |
|---|---|---|
| منع قانونی | بازداشتن به خاطر نظم و مقررات | مدرسه میگوید در راهرو ندوید |
| منع خطرناک | دور کردن از آسیب جسمی یا روحی | پدر و مادر میگویند با سرسره شکسته بازی نکن |
در زندگی روزمره کجا با منع کردن روبرو میشویم؟
در مدرسه: ناظم یا معلم ممکن است دانشآموزی را از آوردن خوراکیهای نامناسب به کلاس منع کند. در خانه: والدین از تماشای بیش از اندازه تلویزیون جلوگیری میکنند. در بازی با همسالان: اگر دوستی قاعدهی بازی را بارها بشکند، دیگران او را از شرکت در بازی بازمیدارند. حتی خودمان هم گاهی خودمان را منع میکنیم؛ مثلاً میگوییم «امروز دیگر شیرینی نمیخورم». این همان خودداری است که نوعی بازداشتن خود به شمار میرود.
یکی از نمونههای جالب منع کردن در زنگ تفریح است: فرض کنید گروهی از بچهها دارند فوتبال بازی میکنند. اگر کسی عمداً به دیگری لگد بزند، بقیه او را از بازی دور میکنند یا میگویند «دیگر حق نداری توی دروازه بایستی». در واقع او را از انجام آن کار خاص بازمیدارند. این منع کردن، هم از روی قانون بازی است (منع قانونی) و هم برای جلوگیری از دعوا و آسیب (منع خطرناک).
سه پرسش چالشی درباره منع کردن
پرسش اول: آیا منع کردن با «نه گفتن» فرق دارد؟
پاسخ: بله. نه گفتن فقط یک بار جواب منفی دادن است، ولی منع کردن یعنی ایجاد یک قانون یا مرز. مثلاً شما به دوستت میگویی «نه، الان اسباببازیام را قرض نمیدهم». این فقط یک «نه» است. اما اگر بگویی «از امروز دیگر هیچ وقت اسباببازیهایم را به تو نمیدهم چون همیشه خرابشان میکنی»، این یک نوع منع کردن (بازداشتن همیشگی) است.
پرسش دوم: چه زمانی منع کردن اشتباه است؟
پاسخ: وقتی کسی را از کاری که برایش ضرر ندارد یا حقش است منع کنی. مثال: اگر معلم به خاطر شلوغی کلاس، همه را از نوشیدن آب در زنگ درس منع کند، شاید کار درستی نباشد چون تشنگی به تمرکز آسیب میزند. یا اگر والدین تو را از دیدن برنامه کودک منع کنند بدون دلیل، این هم منع نادرست است. پس باید منع کردن با دلیل و منطق همراه باشد.
پرسش سوم: آیا میتوان خودم را از کاری منع کنم؟
پاسخ: بله، به آن «خودداری» میگویند. مثلاً وقتی میبینی شب امتحان است و دلت میخواهد بازی کنی، با اراده خودت از بازی کردن دوری میکنی و مشق مینویسی. این نوع منع کردن (بازداشتن خود) نشانهٔ قدرت و مسئولیتپذیری است. هرچه بیشتر بتوانیم خودمان را از کارهای نادرست بازداریم، آدم بهتری میشویم.
جمعبندی: منع کردن یعنی بازداشتن یا دور کردن کسی (یا خودمان) از یک کار. در مدرسه، خانه، بازی و خیابان با منع کردن روبرو میشویم. دو نوع اصلی دارد: منع قانونی برای نظم، و منع خطرناک برای جلوگیری از آسیب. منع کردن وقتی درست است که منصفانه و منطقی باشد. همچنین خودداری کردن از کارهای نادرست، یکی از مهمترین مهارتهای زندگی است. پس اگر گاهی تو را از کاری منع میکنند، بهتر است دلیلش را بپرسی و به فایدهٔ آن فکر کنی.