رطب خورده، منع رطب کی کند؛ کسی که خود کاری کند، دیگران را از آن باز نمیدارد
ریشهٔ مثل و معنای واژه به واژه
ضربالمثل «رطب خورده، منع رطب کی کند» از چند بخش ساده درست شده است. «رطب» یعنی خرماى تازه و رسیده. «منع رطب کی کند» یعنی چه کسی دیگران را از خوردن رطب باز میدارد؟ معنای کامل مثل این است: کسی که خودش خرماى تازه خورده، چگونه میتواند دیگران را از خوردن آن نهى کند؟ این مثل دربارهٔ کسی به کار میرود که خودش مرتکب کاری میشود، اما بعد همان کار را بر دیگران زشت میشمارد و آنان را از انجامش بازمیدارد.
| واژه | معنی ساده |
|---|---|
| رطب | خرماى تازه و آبدار |
| منع کردن | بازداشتن، نهى کردن |
| کی کند | چه کسی انجام میدهد؟ (پرسش انکاری) |
در زندگی روزمرهٔ دانشآموزی چه جاهایی به کار میرود؟
فرض کن رضا در زنگ تفریح با تلفن همراه بازی میکند. چند دقیقه بعد، هنگام بازگشت به کلاس، به دوستش میگوید: «تلفن همراه را بگذار کنار، معلم نگاهت میکند!» در اینجا خود رضا تازه داشت بازی میکرد، اما حالا همان کار را برای دوستش زشت میداند. این یعنی «رطب خورده، منع رطب کی کند». مثال دیگر: سارا دفتر ریاضی دوستش را بدون اجازه برداشته و نگاه کرده. بعد از چند دقیقه به دوست دیگرش میگوید: «به دفتر دیگران دست نزن، کار بدی است.» این هم همان رفتار است. ضربالمثل ما به ما یادآوری میکند که نباید دورو باشیم و کاری را که خودمان انجام میدهیم، برای دیگران نادرست بشماریم.
سه پرسش و پاسخ دربارهٔ این ضربالمثل
پاسخ: اگر کسی خودش کار اشتباهی را انجام داده باشد و بعد آن را برای دیگران نادرست بداند، کارش دورویانه است. اما اگر از کار خود پشیمان شده و میخواهد دیگران آن اشتباه را تکرار نکنند، فرق میکند. ضربالمثل دربارهٔ کسی است که هنوز خودش دارد آن کار را انجام میدهد، اما به دیگران میگوید انجام ندهند.
پاسخ: رطب میوهای خوشمزه و محبوب در فرهنگ ایرانی است. اگر کسی خودش از این خوراکی لذتبخش بخورد، طبیعی نیست که دیگران را از خوردن آن بازدارد. انتخاب رطب باعث میشود مثل برای خواننده ملموستر شود. در فرهنگ ما خوردن رطب نشانهٔ لذت بردن است.
پاسخ: میتوانی آرام و مؤدبانه به او یادآوری کنی که خودش هم همان کار را کرد. مثلاً بگویی: «دوست خوبم، تو خودت تا چند دقیقه پیش داشتی این کار را میکردی. بیا هر دویمان سعی کنیم کار درست را انجام دهیم.» اینطوری به جای دعوا، همدیگر را به خوبی تشویق میکنید.