انسولین: کلید ورود قند به سلولهای بدن
انسولین چیست و از کجا میآید؟
انسولین یک هورمون است. هورمونها مانند پیامرسانهای شیمیایی در بدن عمل میکنند. این هورمون مهم در بخش خاصی از لوزالمعده به نام جزایر لانگرهانس6 و توسط سلولهای بتا7 ساخته و ذخیره میشود. لوزالمعده شما که در پشت معده قرار دارد، هم آنزیمهای گوارشی تولید میکند و هم هورمونهای مهمی مانند انسولین را ترشح مینماید.
تصور کنید لوزالمعده یک کارخانه هوشمند است. این کارخانه دائماً میزان قند (گلوکز) موجود در خون را مانند یک حسگر کنترل میکند. به محض اینکه شما غذایی میخورید و سطح گلوکز خون بالا میرود، این کارخانه بستههای انسولین را به داخل جریان خون آزاد میکند تا قند اضافی را مدیریت کند.
انسولین چگونه قند خون را کاهش میدهد؟
عملکرد اصلی انسولین را میتوان به یک کلید اصلی تشبیه کرد. گلوکز حاصل از هضم غذا وارد خون میشود، اما خود به خود نمیتواند وارد سلولهای عضلات، کبد یا چربی شود. روی دیواره این سلولها قفلهای ویژهای به نام گیرندههای انسولین8 وجود دارد. انسولین مانند یک کلید دقیق به این قفلها متصل میشود و باعث میشود درگاههای گلوکز9 روی سلول باز شوند. با باز شدن این درگاهها، گلوکز میتواند از خون خارج شده و وارد سلول شود تا به عنوان سوخت برای تولید انرژی مصرف شود.
انواع دیابت و ارتباط آن با انسولین
وقتی در سیستم انسولین بدن مشکلی پیش بیاید، بیماری دیابت ایجاد میشود. این بیماری به دو شکل اصلی دیده میشود:
| نوع دیابت | علت اصلی | وضعیت انسولین | روش درمان معمول |
|---|---|---|---|
| دیابت نوع 1 | حمله سیستم ایمنی بدن به سلولهای بتا | کمبود مطلق | تزریق روزانه انسولین |
| دیابت نوع 2 | مقاومت سلولها به انسولین و کاهش تدریجی تولید آن | مقاومت و کمبود نسبی | رژیم غذایی، ورزش، داروهای خوراکی و گاهی انسولین |
در دیابت نوع 1، بدن دیگر انسولین تولید نمیکند (مثل این است که کلیدها کاملاً گم شدهاند). در دیابت نوع 2، یا بدن به اندازه کافی انسولین تولید نمیکند یا سلولها به درستی به آن پاسخ نمیدهند (مثل این است که قفلها زنگ زدهاند و کلید به خوبی کار نمیکند). در هر دو حالت، گلوکز در خون انباشته شده و سطح قند خون بالا میرود.
انسولینهای دارویی: کمک به بدن برای کنترل قند خون
برای افرادی که بدنشان انسولین کافی تولید نمیکند، انسولینهای دارویی ساخته شدهاند. این انسولینها معمولاً به صورت تزریقی مورد استفاده قرار میگیرند و از نظر سرعت شروع اثر و مدت زمان فعالیت، انواع مختلفی دارند. انتخاب نوع انسولین بستگی به نیاز فرد، سبک زندگی و برنامه غذایی او دارد.
| نوع انسولین | سرعت اثر | مدت اثر | مثال |
|---|---|---|---|
| سریعالاثر | 15-30 دقیقه | 3-5 ساعت | انسولین لیپرو |
| کوتاه اثر (معمولی) | 30-60 دقیقه | 5-8 ساعت | انسولین رگولار |
| متوسطالاثر | 1-3 ساعت | 12-18 ساعت | انسولین NPH |
| طولانی اثر | 1-2 ساعت | 24 ساعت یا بیشتر | انسولین گلارژین |
یک روز زندگی با انسولین: از غذا خوردن تا ورزش کردن
بیایید نقش انسولین را در یک روز معمولی دنبال کنیم. وقتی شما صبحانه میخورید (مثلاً نان و پنیر)، کربوهیدراتهای موجود در نان به گلوکز تبدیل و وارد خون میشوند. لوزالمعده شما این افزایش قند را حس کرده و انسولین آزاد میکند. این انسولین به سلولهای بدن شما کمک میکند تا گلوکز را جذب کرده و از آن برای انرژی فوری استفاده کنند یا آن را برای استفادههای بعدی ذخیره نمایند.
حالا فرض کنید شما برای درس ورزش به زمین فوتبال میروید. در حین دویدن، عضلات شما به انرژی زیادی نیاز دارند. حتی اگر غذایی نخورده باشید، انسولین به بدن کمک میکند تا از ذخایر قند (گلیکوژن10) در کبد استفاده کند. این هماهنگی دقیق بین غذا خوردن، فعالیت بدنی و ترشح انسولین است که به بدن شما اجازه میدهد همیشه سطح انرژی پایدار و متعادلی داشته باشد.
پرسشهای مهم درباره انسولین
خیر. انسولین یک مولکول پروتئینی است و اگر خورده شود، مانند سایر پروتئینها در معده و روده هضم و تجزیه میشود و قبل از اینکه بتواند وارد خون شود و اثر خود را بگذارد، از بین میرود. به همین دلیل تنها راه مؤثر برای رساندن آن به جریان خون، تزریق است.
اگر مقدار انسولین در خون بیش از حد نیاز باشد (مثلاً به دلیل تزریق زیاد)، قند خون به سرعت کاهش پیدا میکند که به آن هایپوگلیسمی11 یا افت قند خون میگویند. این حالت بسیار خطرناک است و علائمی مانند لرزش، عرق سرد، سرگیجه و تاری دید دارد و باید فوراً با خوردن یک ماده قندی ساده (مثل آبمیوه) درمان شود.
خیر. هر انسان سالمی برای زنده ماندن به انسولین نیاز دارد. در افراد سالم، لوزالمعده به اندازه کافی و در زمان مناسب انسولین ترشح میکند. افراد مبتلا به دیابت (به ویژه نوع 1) به این دلیل که بدنشان انسولین تولید نمیکند، مجبورند آن را از خارج از بدن دریافت کنند.
پاورقی
1 Insulin
2 Pancreas
3 Glucose
4 Blood Sugar
5 Diabetes
6 Islets of Langerhans
7 Beta Cells
8 Insulin Receptors
9 Glucose Transporters (GLUTs)
10 Glycogen
11 Hypoglycemia
