التهاب: آتش دفاعی بدن
التهاب چیست و چرا رخ میدهد؟
تصور کنید که دست شما به طور تصادفی به یک فر داغ برخورد میکند. بدن شما بلافاصله یک عملیات امداد و نجات را به نام التهاب آغاز میکند. هدف اصلی این فرآیند، محدود کردن آسیب، از بین بردن هرگونه عامل مهاجم (مانند باکتریها) و شروع ترمیم بافت آسیبدیده است. این یک مکانیسم دفاعی باستانی و بسیار کارآمد است.
نشانههای کلیدی التهاب که بیش از ۲۰۰۰ سال پیش شناسایی شدند، عبارتند از:
| نشانه (به لاتین) | توضیح به زبان ساده | علت علمی |
|---|---|---|
| قرمزی (Rubor) | ناحیه آسیبدیده قرمز میشود. | گشاد شدن رگهای خونی کوچک برای رساندن خون بیشتر به منطقه |
| گرما (Calor) | ناحیه گرم میشود. | همان افزایش جریان خون که حرارت بدن را به منطقه میآورد |
| تورم (Tumor) | ناحیه متورم میشود. | نشت مایعات و سلولهای ایمنی از رگها به داخل بافت |
| درد (Dolor) | احساس درد در ناحیه وجود دارد. | فشار ناشی از تورم و تأثیر مواد شیمیایی بر اعصاب |
سلولهای قهرمان در خط مقدم نبرد
سیستم ایمنی بدن شما مانند یک ارتش بسیار سازمانیافته عمل میکند. هنگامی که یک زخم ایجاد میشود، سلولهای مختلفی برای مدیریت بحران فراخوانده میشوند. برای درک بهتر، میتوانید یک زخم کوچک روی پوست را به یک دژ مورد حمله قرار گرفته تشبیه کنید.
| نام سلول | نقش (تشبیه نظامی) | عملکرد اصلی |
|---|---|---|
| ماستسلها۷ | دیدهبانهای مرزی | اولین پاسخدهندگان؛ با آزاد کردن هیستامین۸ باعث گشاد شدن رگها میشوند. |
| نوتروفیلها۹ | سربازان خط مقدم | به سرعت به منطقه حمله کرده و باکتریها و بقایای سلولی را میبلعند. |
| ماکروفاژها۱۰ | واحدهای پاکسازی | پس از نوتروفیلها وارد عمل شده و پاکسازی را کامل میکنند و سیگنالهای ترمیم را فعال میکنند. |
پیامرسانهای شیمیایی: فرستادن سیگنال کمک
این سلولها چگونه هماهنگ عمل میکنند؟ پاسخ در مواد شیمیایی خاصی به نام میانجیهای التهابی۱۱ نهفته است. این مواد مانند پیامرسانهای شیمیایی عمل میکنند که اخبار حمله را پخش کرده و نیروهای کمکی را به صحنه میکشانند. یک مثال ساده، هیستامین است که باعث گشاد شدن عروق خونی و نشت مایع میشود (که منجر به قرمزی و تورم میگردد). مثال دیگر پروستاگلاندینها۱۲ هستند که باعث حساس شدن اعصاب به درد میشوند؛ این یک سیگنال هشداردهنده مهم است تا شما به ناحیه آسیبدیده فشار نیاورید و به آن استراحت دهید.
تفاوت التهاب خوب و بد: حاد در مقابل مزمن
همه التهابها یکسان نیستند. شناخت تفاوت بین دو نوع اصلی التهاب برای درک نقش آن در سلامت بسیار مهم است.
| ویژگی | التهاب حاد | التهاب مزمن |
|---|---|---|
| مدت زمان | کوتاه (چند ساعت تا چند روز) | طولانی (هفتهها، ماهها یا سالها) |
| عملکرد اصلی | مفید و محافظتی | مضر و مخرب |
| مثالهای رایج | بریدگی، گلودرد، آفتابسوختگی | آرتریت روماتوئید۱۳، آسم۱۴ |
| تشبیه | یک آتشنشانی سریع و کارآمد | یک آتشسوزی کمجان که مدام ادامه دارد |
التهاب در عمل: از سرماخوردگی تا بهبود زخم
ما هر روز شاهد التهاب در بدن خود هستیم. وقتی سرما میخورید، گلو درد و آبریزش بینی شما ناشی از پاسخ التهابی بدن برای مبارزه با ویروس است. یا زمانی که زانوی شما پس از زمین خوردن زخم میشود، مسیر التهابی به طور دقیقی فعال میشود: ابتدا رگها گشاد میشوند (قرمزی و گرما)، سپس مایع و سلولهای ایمنی به بافت نشت میکنند (تورم) و این تورم به اعصاب فشار آورده و مواد شیمیایی دردناک آزاد میکند (درد). تمام این اتفاقات برای محافظت از شما و آغاز فرآیند بهبودی رخ میدهد.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. تورم یک نشانه از التهاب است و التهاب میتواند به دلایل غیرعفونی مانند ضربه، سوختگی یا تماس با یک ماده حساسیتزا نیز ایجاد شود. عفونت فقط یکی از محرکهای ممکن برای التهاب است.
استفاده از یخ (سرما درمانی) باعث انقباض رگهای خونی میشود. این کار جریان خون به ناحیه را کاهش داده و در نتیجه، نشت مایع و تورم کمتری رخ میدهد. همچنین، سرما به طور موقت فعالیت اعصاب را کند کرده و احساس درد را کاهش میدهد.
این داروها معمولاً تولید میانجیهای التهابی خاصی مانند پروستاگلاندینها را مسدود میکنند. با کاهش سطح این مواد شیمیایی، سیگنالهای درد ضعیفتر شده و تورم کاهش مییابد. در واقع، آنها "صدای آژیر خطر" بدن را کم میکنند بدون اینکه خود عملیات امداد و نجات را متوقف سازند.
پاورقی
۱ Inflammation (التهاب)
۲ Tissue Injury (آسیب بافت)
۳ Infection (عفونت)
۴ Immune System (سیستم ایمنی)
۵ Acute Inflammation (التهاب حاد)
۶ Chronic Inflammation (التهاب مزمن)
۷ Mast Cells (ماست سلها)
۸ Histamine (هیستامین)
۹ Neutrophils (نوتروفیلها)
۱۰ Macrophages (ماکروفاژها)
۱۱ Inflammatory Mediators (میانجیهای التهابی)
۱۲ Prostaglandins (پروستاگلاندینها)
۱۳ Rheumatoid Arthritis (آرتریت روماتوئید)
۱۴ Asthma (آسم)
