تابناک: روشن و درخشنده
نور کجاها را روشن میکند؟
نور دو دستهٔ کلی دارد: یکی نور طبیعی که از خورشید میآید و دیگری نور مصنوعی که انسان آن را ساخته است. لامپهای خانه، چراغ مطالعه، نور گوشی موبایل و حتی چراغهای اتوبوس همگی نمونههایی از نور مصنوعی هستند. خورشید هم منبع اصلی نور طبیعی در سیارهٔ زمین است. وقتی صبح از خواب بیدار میشوی و خورشید از لای پرده میتابد، اتاقت کاملاً روشن میشود. به این حالت «تابناک» میگوییم. در گذشته مردم برای روشنایی از شمع، چراغ نفتی و فتیله استفاده میکردند، اما امروزه با لامپهای کممصرف و الایدی زندگی مان روشنتر از همیشه شده است.
برای مقایسهٔ بهتر، ببینیم نور طبیعی و مصنوعی چه فرقی با هم دارند:
| نوع نور | منبع | مزایا | معایب |
|---|---|---|---|
| طبیعی | خورشید | رایگان، برای چشم مفید، ویتامین د میسازد | شبها در دسترس نیست |
| مصنوعی | لامپ، چراغ، نمایشگرها | هر زمان روشن میشود، شدت نور قابل تنظیم | برق مصرف میکند، نور بعضی لامپها چشم را خسته میکند |
هر روز کجا با نور تابناک روبرو میشویم؟
صبح که از خواب بیدار میشوی، اولین چیزی که به چشمت میآید نور است. شاید چراغ سقفی اتاقت روشن باشد یا نور خورشید از پنجره وارد شود. وقتی در کلاس درس مینشینی، لامپهای بالای سرت کلاس را تابناک میکنند تا بتوانی تخته را به راحتی ببینی. در راه مدرسه، چراغهای راهنمایی و نور چراغهای خیابان به رانندهها کمک میکند جاده را ببینند. حتی در شب هنگام مطالعه، چراغ مطالعه ات باعث میشود چشمهایت خسته نشوند و خط کتاب را واضح بخوانی. یکی از جالبترین جاهایی که نور تابناک نقش مهمی دارد، ورزشگاهها هستند. شبها که مسابقهٔ فوتبال برگزار میشود، نورهای بزرگ و قوی ورزشگاه را مانند روز روشن میکند تا تماشاگران و بازیکنان همه چیز را به خوبی ببینند.
چند پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ نور و روشنایی
پاسخ: نور زرد بیشتر شبیه نور شعلهٔ شمع یا لامپهای قدیمی است و چشم را کمتر اذیت میکند. برای اتاق خواب و پذیرایی مناسب است. نور سفید شبیه نور خورشید در ظهر است و به ما کمک میکود بهتر تمرکز کنیم. به همین دلیل در کلاسهای درس و آشپزخانه بیشتر از نور سفید استفاده میشود.
پاسخ: بله، مثلاً در غارهای خیلی عمیق که هیچ دریچهای به بیرون ندارند، یا در کف اقیانوسها که نور خورشید به آنجا نمیرسد. به چنین جاهایی «تاریک مطلق» میگویند. در آنجا موجودات زنده یا کور هستند یا با نور خودشان (نورتابی) محیط را روشن میکنند.
پاسخ: چشم ما میتواند مقدار مشخصی نور را تحمل کند. اگر نور خیلی شدید باشد، مانند یک سوزن ریز، سلولهای حساس شبکیهٔ چشم را میسوزاند. حتی ممکن است برای همیشه دید ما کم شود. بنابراین هیچ وقت به چراغهای قوی یا خورشید خیره نشو.
نور تابناک تنها یک پدیدهٔ فیزیکی نیست، بلکه همراه همیشگی ما در طول روز است. از لحظهٔ بیدار شدن تا هنگام خواب، نور به ما کمک میکند درس بخوانیم، بازی کنیم، غذا درست کنیم و یکدیگر را ببینیم. یادمان باشد گاهی با کنار زدن پردهها، نور خورشید را به خانه دعوت کنیم و گاهی با خاموش کردن لامپهای اضافه، در مصرف انرژی صرفهجویی کنیم. دنیای بدون نور بسیار غمگین و ترسناک میشد. پس قدر این روشنایی تابناک را بدانیم و از آن درست استفاده کنیم.
