نیکنامی: گنجی ارزشمندتر از زر و سیم
خوشنامی از کجا میآید؟ رفتار ما، آینهٔ نام ما
نیکنامی فقط به معنی اسم قشنگ یا فامیل خوب نیست. خوشنامی یعنی دیگران وقتی اسم تو را میشنوند، چه فکری میکنند؟ اگر راستگو و مهربان باشی، نامت برای همه تداعیکنندهٔ صفتهای خوب است. اگر همیشه به قولت وفا کنی و به دیگران کمک نمایی، آن وقت نام تو برای دیگران مثل یک نشان افتخار میماند. مثلاً فرض کن در زنگ ورزش، دوستت توپش را به تو امانت میدهد. اگر مواظب باشی و توپ را سالم برگردانی، او به تو اعتماد میکند و این اعتماد، بخشی از خوشنامی تو میشود. اما اگر بیدقتی کنی و توپ را خراب نمایی، دیگر دوستت از تو دلگیر میشود و این کار کوچک، تأثیر منفی بر نام تو میگذارد. پس خوشنامی چیزی نیست که یکشبه به دست بیاید؛ بلکه مانند باغچهای است که هر روز باید به آن رسیدگی کنی.
گاهی فکر میکنیم که فقط پول یا داشتههای مادی مهم هستند. در حالی که ارزش یک انسان به خوشنامی اوست، نه به داراییاش. شاید دوستی در کلاس نداری که وسایل گرانقیمت داشته باشد، اما همه به خاطر اخلاق خوبش دوستش دارند. این همان «نام نیکو» است. برای اینکه بهتر متوجه شوی، بیا به این جدول نگاه کن. این جدول به ما نشان میدهد چه کارهایی باعث خوشنامی و چه کارهایی باعث بدنامی میشوند.
| رفتارهایی که نام ما را نیکو میکنند | رفتارهایی که نام ما را خدشهدار میکنند |
|---|---|
| کمک به دیگران در انجام تکالیف سخت | غیبت کردن از پشت دیگران |
| راست گفتن حتی در موقعیتهای دشوار | دروغ گفتن برای فرار از تنبیه |
| بازگرداندن امانت به موقع و سالم | دیر پس دادن یا گم کردن وسایل دیگران |
| عذرخواهی کردن وقتی اشتباه میکنیم | گردنانداختن تقصیر به دیگران |
کاربردهای خوشنامی در مدرسه و خانه
خوشنامی فقط در کتابها و داستانها نیست؛ بلکه هر روز در مدرسه و خانه آن را تجربه میکنی. فرض کن تو در گروه کلاسی هستی و قرار است یک پروژهٔ علمی انجام دهید. اگر قبلاً نشان داده باشی که فردی منظم و قابل اعتماد هستی، بقیه اعضای گروه دوست دارند تو را به عنوان سرگروه انتخاب کنند، چون به خوشنامی تو اطمینان دارند. یا مثلاً در خانه، اگر پدر و مادرت ببینند که همیشه وسایل شخصیات را مرتب میکنی و به موقع تکالیفت را انجام میدهی، با خیال راحتتری به تو مسئولیت بیشتری میدهند. حتی یک کار ساده مثل این که در صف ناهار مدرسه جلو نزنی و منتظر بمانی تا نوبتت برسد، باعث میشود معلم و دوستانت بگویند: «چه دانشآموز با ادبی!» این جملهٔ کوچک، همان خوشنامی است که دانهدانه جمع میشود و شخصیت تو را میسازد.
سه پرسش چالشی دربارهٔ خوشنامی
پرسش: آیا اگر کسی از من بدگویی کند، من هم میتوانم از او بدگویی کنم تا اسمم بد نرود؟
پاسخ: نه! بدگویی در مقابل بدگویی، فقط بدنامی را دوچندان میکند. بهترین راه این است که با آرامش بگویی: «من این حرف را قبول ندارم» و رفتار خوب خودت را ادامه دهی. دیگران به زودی میفهمند که حرفهای نادرست، ارزشی ندارند. یک انسان نیکنام هرگز با زشتی به زشتی پاسخ نمیدهد.
پرسش: اگر یک کار بد کوچک انجام دهم، آیا تمام خوشنامی من از بین میرود؟
پاسخ: نه لزوماً. همهٔ ما اشتباه میکنیم. مهم این است که اشتباه خود را بپذیریم و جبران کنیم. مثلاً اگر به دوستت دروغ گفتهای، از او معذرت بخواه و سعی کن دیگر دروغ نگویی. خوشنامی مثل یک حساب بانکی است: وقتی کار خوب میکنی، به حساب خودت اضافه میکنی و با کار بد، از آن کم میشود. پس همیشه فرصت جبران وجود دارد.
پرسش: چرا بعضی افراد با وجود ثروت زیاد، خوشنام نیستند و بعضی افراد فقیر، بسیار محبوبند؟
پاسخ: چون پول و دارایی نمیتوانند جای خوشاخلاقی، راستی و مهربانی را بگیرند. مردم به یاد میآورند که تو در سختیها چه رفتاری داشتی، نه این که چند تا مداد رنگی یا وسیلهٔ گرانقیمت در کیف داری. یک لبخند صمیمانه یا یک کمک کوچک، گاهی ارزشش از یک هدیهٔ بزرگ هم بیشتر است و این کارهاست که نام نیکو میآورد.