جمله را کامل کنیم: مفعول و متمم کجا و به چه کسی؟
با «گذاشت روی میز» و «داد به پدرش» جملههای خود را پربارتر بسازید.
چکیده: گاهی جمله با فعل هم کامل نمیشود. برای این که بدانیم کار روی چه چیزی انجام گرفته (مفعول) یا کار به کجا و به چه کسی رسیده (متمم)، باید جمله را با کلمههای مناسب گسترش دهیم. در این مقاله با مفعول و متمم آشنا میشویم و یاد میگیریم جملههای زیباتر و روشنتری بنویسیم.
مفعول و متمم چه فرقی دارند؟
نکته: مفعول معمولاً به «چه چیزی؟» یا «چه کسی را؟» پاسخ میدهد. متمم به «کجا؟»، «به چه کسی؟»، «برای چه؟» و مانند آن پاسخ میدهد. در نوشتههای روزمرهی خود به این دو نیاز داریم.
در جملههای ساده گاهی فقط فاعل و فعل داریم. مثلاً «علی دوید.» اما خیلی از جملهها ناقص میمانند. برای این که جمله را کامل کنیم، باید بدانیم کار روی چه چیزی انجام شده (مفعول) و کار به کجا یا به چه کسی رسیده (متمم). بیایید با دو مثال ساده شروع کنیم:
| نوع تکمیلکننده | پرسش نمونه | مثال در جمله |
|---|---|---|
| مفعول | چه چیزی را؟ / چه کسی را؟ | سارا ساندویچ را خورد. (ساندویچ = مفعول) |
| متمم (مکان) | کجا؟ | کتاب را روی میز گذاشت. (روی میز = متمم) |
| متمم (گیرنده) | به چه کسی؟ | هدیه را به پدرش داد. (به پدرش = متمم) |
اگر جمله بگوییم «رامین انداخت.» شنونده میپرسد: چه چیزی را انداخت؟ کجا انداخت؟ پس باید بگوییم: «رامین توپ راتوی حیاط انداخت.» این جا «توپ را» مفعول و «توی حیاط» متمم مکان است.
در زندگی روزمره کجا از مفعول و متمم استفاده میکنیم؟
هر روز در مدرسه، خانه و بازی جملههایی میگوییم که نیاز به مفعول و متمم دارند. به این نمونهها دقت کن:
- در کلاس: «معلم تکلیف راروی تخته نوشت.» (مفعول: تکلیف را، متمم مکان: روی تخته)
- در آشپزخانه: «مادر سوپ رابرای مادربزرگ ریخت.» (مفعول: سوپ را، متمم گیرنده: برای مادربزرگ)
- در اتاق بازی: «امیر لگوی قرمز رابه دوستش قرض داد.» (مفعول: لگوی قرمز را، متمم: به دوستش)
نکته: گاهی جمله دو متمم دارد؛ مثلاً «کتاب را از قفسهبرای خواهر برداشتم.» (متمم مبدأ و متمم گیرنده)
پرسش و پاسخ درباره چالشهای مفعول و متمم
پرسش ۱ : آیا هر جمله حتماً باید مفعول داشته باشد؟
پاسخ: نه. خیلی از جملهها بیمفعول هم کامل هستند. مثل «بچّهها خندیدند.» یا «خورشید غروب کرد.» ولی اگر فعل جمله کاری را نشان بدهد که از فاعل به چیز دیگری میرسد (مثل خوردن، زدن، دیدن)، آن وقت مفعول لازم است.
پرسش ۲ : چرا گاهی اشتباه میکنیم و «به» را فراموش میکنیم؟
مثال: «نامه را مادرم دادم.» (نادرست) باید بگوییم «نامه را به مادرم دادم.» چون گیرنده با «به» مشخص میشود. یادت باشد برای متمم گیرنده از حرف اضافهی «به» استفاده کن.
پرسش ۳ : آیا «روی میز» همیشه متمم است؟
بله، اگر جواب «کجا؟» بدهد. مثلاً در «مداد را روی میز گذاشتم» متمم مکان است. ولی در «روی میز کثیف بود» دیگر متمم نیست، چون خودش نهاد جمله شده. پس همیشه به نقش کلمه در جمله توجه کن.
برای این که جملههای روشن و زیبایی بنویسی، به یاد داشته باش: اول ببین فعل چه چیزی را میطلبد. اگر فعل کاری مانند «خوردن، دیدن، انداختن» داشت، مفعول بیاور. اگر جا یا گیرنده لازم داشت، متمم اضافه کن. با تمرین روزنامهی دیواری یا نوشتن چند جمله دربارهی بازیهایت، میتوانی استاد گسترش جمله بشوی. دفعه بعد که خواستی بگویی «کتاب را گذاشتم»، حتماً اضافه کن: «کجا گذاشتم؟» یا «به چه کسی نشان دادم؟» همین یک سؤال ساده، جملههایت را از ناقص به کامل تبدیل میکند.