روضهالشهدا: کتابی که برای امام حسین (ع) اشک جاری کرد
معرفی کتاب و نویسندهاش
«روضهالشهدا»1 به معنی «باغ شهیدان» است. نویسندهٔ آن، «حسین واعظ کاشفی» نام دارد . او مردی بسیار باهوش بود که حدود 500 سال پیش در شهر سبزوار زندگی میکرد . شغل اصلی او «واعظ» بودن بود؛ یعنی بالای منبر میرفت و برای مردم از خوبیها و مهربانیهای امامان (ع) میگفت . روزی یکی از بزرگان شهر از او خواست کتابی بنویسد که همهٔ مصیبتهای امام حسین (ع) را با زبانی ساده و زیبا روایت کند .
واعظ کاشفی قبول کرد و دست به کار شد. او سعی کرد کتابش طوری باشد که وقتی مردم آن را میخوانند یا گوش میکنند، گریه کنند و برای امام حسین (ع) عزاداری نمایند. نکته جالب: چون این کتاب خیلی دلنشین و گریهآور بود، بعدها اسم «روضه» روی جلسات عزاداری امام حسین (ع) ماند. به کسی که پشت تریبون میایستد و مصیبت میخواند «روضهخوان» میگویند .
فهرست کتاب یا فصلهای دهگانهٔ آن
کتاب «روضهالشهدا» ده فصل دارد . نویسنده برای اینکه خواننده کاملاً آماده شود، اول قصهٔ پیامبران دیگر و سختیهای آنها را تعریف کرده و سپس به سراغ امام حسین (ع) رفته است. در جدول زیر میتوانید ببینید که هر فصل دربارهٔ کیست:
| شماره فصل | عنوان و موضوع اصلی (دربارهٔ چه کسانی است؟) |
|---|---|
| یک | داستان سختیهای چند تن از پیامبران (مثل حضرت موسی و ابراهیم) |
| دو | جفا و بدرفتاری کافران با پیامبر اسلام (ص) |
| سه | وفات حضرت محمد (ص) و غم از دست دادن ایشان |
| چهار | دربارهٔ حضرت فاطمه زهرا (س) و زندگی کوتاه ایشان |
| پنج | زندگی امام علی (ع) از تولد تا شهادت |
| شش | زندگی امام حسن (ع) و غم مسموم شدن ایشان |
| هفت | زندگی امام حسین (ع) (آماده شدن برای عزیمت به کربلا) |
| هشت | داستان «مسلم بن عقیل» که به نمایندگی از امام حسین (ع) به کوفه رفت و به شهادت رسید |
| نه | روز عاشورا و نبرد بیامان در کربلا |
| ده | اسارت اهل بیت و سختیهایی که در شام و کوفه برای خانوادهٔ امام پیش آمد |
یک نمونه از خواندن کتاب در مراسم روضه
تصور کن در یک شب سرد زمستانی در یک حسینه جمع شدهاید. صدای «روضهخوان» بلند میشود. او از کتاب «روضهالشهدا» تعریف میکند که وقتی امام حسین (ع) برای آب رفتن به سمت فرات حرکت میکرد، تشنگی چه بلایی بر گلوی کوچک «حضرت علیاصغر» (کودک شیرخوار امام) آورده بود . یا داستان «حضرت عباس» (علمدار) که دستانش را برای گرفتن آب قطع کردند. این تصاویر و داستانهای غمانگیز که واعظ کاشفی در کتابش نوشته، باعث میشود قلب انسان بلرزد و اشک از چشمها جاری شود .
آیا همهٔ مطالب این کتاب درست است؟ (چالشهای مفهومی)
۱. آیا تمام داستانهای کتاب «روضهالشهدا» مثل کتاب درسی تاریخ دقیق است؟
پاسخ: همهٔ داستانهای آن مثل کتابهای تاریخ امروزی دقیق نیست. چون واعظ کاشفی برای اینکه مردم بیشتر گریه کنند و برای امام حسین (ع) ذخیرهٔ آخرت ببرند، بعضی از قسمتها را مثل یک فیلم غمانگیز یا قصه تعریف کرده است . برای مثال، او از منابع خیلی قدیمی و گاهی نادرست استفاده کرده است .
۲. چرا بعضی از افراد باسواد به این کتاب انتقاد کردهاند؟
پاسخ: دانشمندان بزرگی مثل «شهید مطهری» به بعضی از جملات این کتاب نقد جدی وارد کردهاند . آنها میگویند بعضی از چیزهایی که در این کتاب نوشته شده، در تاریخ واقعی رخ نداده است. دلیل آن این است که نویسنده فقط خواسته مردم را گریهدار کند و کمتر به این توجه کرده که آیا آن حادثه حتماً اتفاق افتاده یا نه .
۳. با اینکه بعضی از قسمتهای کتاب کماعتبار است، چرا هنوز هم نام «روضه» روی مراسم عزاداری است؟
پاسخ: چون سبک نوشتار واعظ کاشفی بسیار شیرین، روان و دلنشین بوده است . مردم هر وقت آن را میخواندند، تحت تأثیر قرار میگرفتند. به مرور زمان، «روضه» به یک واژهٔ عمومی برای هر جلسهٔ عزاداری امام حسین (ع) تبدیل شد، حتی اگر کسی از روی کتاب «روضهالشهدا» نخواند .
پاورقیها
[1] روضهالشهدا (Rawdat al-shuhada): یک کتاب فارسی به معنی «باغ شهیدان» که به شرح مصائب و شهادت امام حسین (ع) و یارانش در واقعهٔ کربلا میپردازد.
[2] مقتل (Maqtal): به کتابی گفته میشود که در آن نحوهٔ شهادت و کشته شدن شخصیتهای مذهبی، به خصوص امام حسین (ع)، نوشته شده است.
[3] روضهخوان (Rawda-khwan): به کسی میگویند که از روی کتاب «روضهالشهدا» یا کتابهای مشابه آن، داستان مصیبت اهل بیت (ع) را با صدای بلند و حالت حزین برای مردم بخواند.