مدیریت موجودی و زمان: تنظیم قیمت بر اساس نزدیک شدن به تاریخ انقضا یا موجودی
موجودی انبار: موجودی زیاد یعنی قیمت کمتر؟
تصور کنید یک فروشگاه لوازم التحریر، صدها خودکار از یک مدل خاص خریداری کرده است. اگر این خودکارها ماهها در انبار بمانند، پول فروشگاه در جایی راکد میماند. مدیریت موجودی[1] به معنای کنترل مقدار کالا در انبار است. یک قانون ساده در این مدیریت وجود دارد: هرچه موجودی یک کالا بیشتر و زمان ماندن آن در انبار طولانیتر شود، تمایل فروشنده برای فروش سریع آن با قیمت پایینتر بیشتر میشود.
این موضوع فقط مربوط به انبار نیست. یک مثال ساده: فرض کنید شما 50 برگه نقاشی دارید و فقط 2 روز به پایان سال تحصیلی مانده است. احتمالاً حاضرید این برگهها را با قیمت خیلی کم به دوستانتان بفروشید تا اصلاً هدر نروند. این همان اصل است: موجودی زیاد + زمان محدود = کاهش قیمت برای فروش سریع.
| نوع کسبوکار | وضعیت موجودی | اقدام قیمتگذاری | نتیجه |
|---|---|---|---|
| فروشگاه پوشاک | پایان فصل زمستان، کاپشنهای زیاد مانده | تخفیف 50% | جایی برای کالاهای فصل بهار باز میشود و پول نقد وارد میشود. |
| سوپرمارکت | یک پالت بزرگ ماست با تاریخ انقضای نزدیک | قیمت ویژه (مثلاً 2 به قیمت 1) | از دور ریختن کالا و ضرر کامل جلوگیری میشود. |
| فروشنده بلیط کنسرت | 24 ساعت به شروع کنسرت، 20 بلیط مانده | تخفیف آخرین فرصت | حداکثر کردن فروش و پر شدن سالن |
تاریخ انقضا: مبارزه با زمان برای جلوگیری از ضرر
برای برخی کالاها، زمان دشمن شماره یک است! محصولاتی مانند مواد غذایی، داروها، باتریها و حتی مجلهها دارای تاریخ انقضا[2] هستند. پس از این تاریخ، کالا غیرقابل فروش یا مصرف میشود و ارزش خود را کاملاً از دست میدهد. بنابراین، فروشندگان باید قبل از رسیدن به آن تاریخ، کالا را بفروشند.
یک الگوی رایج در فروشگاهها این است: هرچه به تاریخ انقضا نزدیکتر میشویم، قیمت کاهش مییابد. این کاهش قیمت یک معادله ریاضی ساده دارد:
- $قیمت\_اولیه$: قیمت اولیه کالا.
- $k$: یک ضریب ثابت (مثلاً 0.5) که نشان میدهد قیمت چقدر سریع کاهش یابد.
- $\frac{زمان\_گذشته}{کل\_زمان}$: نسبت زمانی که از عمر مفید کالا گذشته است.
فناوری و قیمتگذاری پویا: رباتهای تنظیم قیمت
امروزه بسیاری از فروشگاههای آنلاین بزرگ از سیستمهای کامپیوتری برای قیمتگذاری پویا[3] استفاده میکنند. این سیستمها مانند یک ربات هوشمند عمل میکنند. آنها دائماً موجودی انبار، سرعت فروش، زمان باقیمانده تا انقضا و حتی قیمت رقبا را بررسی میکنند و بر این اساس قیمت را به طور خودکار بالا یا پایین میبرند.
مثلاً اگر موجودی یک کتاب خاص کم باشد ولی تقاضا برای آن بالا باشد، سیستم به طور خودکار قیمت را کمی افزایش میدهد. برعکس، اگر موجودی یک خوراکی در انبار زیاد باشد و تاریخ انقضای آن نزدیک، سیستم قیمت را کاهش میدهد تا سریعتر فروش برود. این کار به صورت ۲۴ ساعته و بدون دخالت انسان انجام میشود.
یک بازی فروشگاهی: شبیهسازی مدیر یک سوپرمارکت
بیایید نقش مدیر یک سوپرمارکت کوچک را بازی کنیم. شما 3 نوع کالا دارید:
- سیب (تازه، بدون تاریخ انقضای مشخص ولی محدودیت فصل)
- نان باگت (تاریخ مصرف: پایان امروز)
- کنسرو لوبیا (تاریخ انقضا: 2 سال بعد)
کار شما چیست؟ باید برای هر کالا بر اساس موجودی و زمان تصمیم بگیرید. احتمالاً نان باگت را تا قبل از غروب با تخفیف خوبی میفروشید. سیبها را اگر زیاد باشند و احتمال خرابی برود، قیمت را متوسط نگه میدارید. اما کنسرو لوبیا که زمان زیادی دارد و موجودی آن هم معمولی است، نیازی به تغییر قیمت فوری ندارد. این بازی ساده، همان تصمیمگیریهای روزمره در مدیریت موجودی و قیمتگذاری است.
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج
پاورقی
[1]مدیریت موجودی (Inventory Management): فرآیند نظارت و کنترل سفارش، ذخیره و استفاده از مؤلفههایی که یک شرکت در تولید محصولاتش استفاده میکند و همچنین کنترل مقدار کالای نهایی برای فروش.
[2]تاریخ انقضا (Expiration Date / Best Before Date): تاریخی که پس از آن، یک محصول (به ویژه مواد غذایی یا دارو) ممکن است ایمن یا با کیفیت مطلوب نباشد.
[3]قیمتگذاری پویا (Dynamic Pricing): استراتژیای که در آن قیمتها بر اساس عوامل مختلف مانند تقاضای فعلی، زمان، رقابت و موجودی انبار به صورت انعطافپذیر تنظیم میشود.
