هدف مشترک: موتور محرک کار تیمی
هدف مشترک چیست و چرا اینقدر مهم است؟
تصور کنید میخواهید با چند دوست یک قایق پارویی بسازید و با آن در یک مسابقه شرکت کنید. اگر هر کس طرح جداگانهای در ذهن داشته باشد: یکی قایق تندرو میخواهد، دیگری قایق لوکس و سومی فقط به فکر این است که زودتر کار تمام شود، آیا نتیجهٔ خوبی خواهید گرفت؟ مطمئناً نه! اما اگر همه روی یک طرح مشخص توافق کنید، مثلاً «ساخت سریعترین قایق پارویی دستساز با مواد بازیافتی برای مسابقهٔ مدرسه»، آنگاه همه انرژی خود را در یک جهت متمرکز میکنید. این طرح مشخص و مورد توافق همه، همان هدف مشترک است.
هدف مشترک، یک مقصد نهایی روشن و الهامبخش است که تمام تلاشهای تیم را همراستا میکند. وقتی اعضای تیم بدانند به کجا میروند و چرا این سفر ارزشمند است، انگیزهٔ بیشتری پیدا میکنند، بهتر با هم همکاری میکنند و در مواجهه با مشکلات پشتکار بیشتری از خود نشان میدهند.
| ویژگی | تیم با هدف مشترک | تیم بدون هدف مشترک |
|---|---|---|
| انرژی و تلاش | متمرکز و همراستا، مانند نور یک لیزر. | پراکنده و هدررفته، مانند نور یک لامپ معمولی. |
| تصمیمگیری | سریعتر و آسانتر، چون معیار روشنی وجود دارد. | کند و همراه با اختلاف نظرهای مداوم. |
| روحیه و انگیزه | بالا، چون پیشرفت به سمت هدف محسوس است. | پایین و مستعد دلسردی و ترک تیم. |
| نتیجه نهایی | دستیابی به موفقیتهای بزرگ و رضایتبخش. موفقیت | نتیجهای متوسط یا حتی شکست. هشدار |
ویژگیهای یک هدف مشترک مؤثر و الهامبخش
هر هدفی نمیتواند نقش یک هدف مشترک قدرتمند را ایفا کند. یک هدف مشترک خوب مانند یک قطبنمای قابل اعتماد است. ویژگیهای کلیدی آن را میتوان در قالب معیارهای SMART5 خلاصه کرد:
| حرف | معیار | پرسش کلیدی | مثال (تیم پژوهش دانشآموزی) |
|---|---|---|---|
| S | مشخص و شفاف | دقیقاً چه چیزی میخواهیم به دست آوریم؟ | «تهیهٔ یک مقاله و پوستر دربارهٔ تأثیر آلودگیپلاستیکی بر پرندگان محلّه». |
| M | قابل اندازهگیری | چگونه موفقیت را اندازه میگیریم؟ | «مقالهای حداقل 5 صفحهای و ارائهٔ آن در جشنوارهٔ علمآموزی منطقه». |
| A | دستیافتنی | آیا با منابع و زمان موجود ممکن است؟ | بله، با تحقیق کتابخانهای، مصاحبه و عکاسی میسر است. |
| R | مرتبط و واقعی | آیا برای ما و جامعهمان مهم و مفید است؟ | بسیار مرتبط، زیرا به یک مشکل محیط زیستی محلی میپردازد. |
| T | محدود به زمان | چه زمانی باید به آن برسیم؟ | «تا تاریخ 20 اردیبهشت سال جاری». |
علاوه بر این معیارها، یک هدف مشترک عالی باید بتواند احساس تعلق و اشتیاق را در اعضای تیم ایجاد کند. وقتی افراد حس کنند بخشی از یک مأموریت بزرگتر و معنادار هستند، کارشان تنها یک وظیفه نخواهد بود.
از ایده تا عمل: چگونه یک هدف مشترک بسازیم؟
ساختن یک هدف مشترک فرآیندی مشارکتی است، نه دستوری. این فرآیند را میتوان در چند گام عملی خلاصه کرد:
گام اول: طوفان فکری و شنیدن همهٔ صداها
همهٔ اعضای تیم دور هم جمع شوند و ایدههای خود را برای هدف نهایی بیان کنند. هیچ ایدهای در این مرحله رد نمیشود. مثلاً در تیم ساختن آبنما برای مدرسه، ایدهها میتواند از «یک آبنمای کوچک در کنار کتابخانه» تا «یک آبنمای بزرگ با نورپردازی در حیاط مرکزی» متغیر باشد.
گام دوم: بحث و پیدا کردن نقاط مشترک
در مورد ایدهها بحث کنید. کدام یک برای همه جذابتر، عملیتر و مفیدتر است؟ شاید نقطهٔ مشترک همه «ساخت یک آبنمای پایدار با استفاده از آب باران» باشد.
گام سوم: تنظیم هدف بر اساس معیارهای SMART
ایدهٔ منتخب را به یک بیانیهٔ هدف واضح تبدیل کنید. مثلاً: «طراحی و ساخت یک آبنمای تزئینی با ظرفیت 50 لیتری با استفاده از سیستم بازیافت آب باران، تا پایان فصل بهار در گلخانهٔ آموزشی مدرسه، به منظور افزایش زیبایی و آموزش مفاهیم پایهای حفاظت از آب.»
گام چهارم: ابلاغ و تصویب نهایی
هدف نهایی را برای همه بخوانید و مطمئن شوید همه آن را کاملاً درک کرده و با آن موافقند. حتی میتوانید آن را روی یک برگهٔ بزرگ بنویسید و در محل کار تیم نصب کنید.
هدف مشترک در میدان عمل: پروژههای علمی و ورزشی
مثال ۱: تیم رباتیک دانشآموزی
هدف مبهم: «یک ربات خوب بسازیم». هدف مشترک مؤثر: «ساخت یک ربات مسیریاب که بتواند در مسابقهٔ منطقهای، خط سیاه را با حداقل زمان (2 دقیقه) دنبال کند و برندهٔ رتبهٔ اول تا سوم شود». این هدف مشخص، قابل اندازهگیری (زمان و رتبه)، دستیافتنی (با تمرین)، مرتبط (مسابقه) و محدود به زمان (تاریخ مسابقه) است. کل تیم، از برنامهنویس تا طراح مکانیک، کار خود را با این معیار میسنجند.
مثال ۲: تیم والیبال مدرسه
هدف مبهم: «قوی باشیم و ببریم». هدف مشترک مؤثر: «به عنوان یک تیم، با تقویت سرویس و دفاع روی تور، به فینال مسابقات مدارج شهرستان برسیم و حداقل 2 ست از 3 ست فینال را ببریم». این هدف، تمرینات را متمرکز میکند (سرویس و دفاع) و موفقیت را به جای برد مطلق، به پیشرفت تیمی گره میزند.
حتی در کارهای روزمره مانند تمیز کردن کلاس میتوان هدف مشترک تعریف کرد: «تا پایان زنگ تفریح، کلاس ما باید به گونهای تمیز شود که از سوی ناظم، برچسب «کلاس نمونهٔ نظافت» را دریافت کند». این هدف، حس رقابت سالم و مسئولیتپذیری جمعی ایجاد میکند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر! حتی یک گروه دو یا سه نفره برای انجام یک پروژهٔ درسی نیز نیازمند هدف مشترک هستند. داشتن هدف مشترک تضمین میکند که همه انتظارات یکسانی دارند و از مسیر خارج نمیشوند. تفاوت در مقیاس است، نه در اصل موضوع.
پاسخ: هدف مشترک یک حکم قطعی و تغییرناپذیر نیست. اگر پس از مدتی کار، دریافتید که هدف اولیه غیرواقعی است یا شرایط عوض شده، باید به عنوان یک تیم آن را بازنگری و اصلاح کنید. انعطافپذیری یک ویژگی مهم تیم هوشمند است. مهم این است که پس از اصلاح، دوباره همه روی هدف جدید همسو و متعهد شوند.
پاسخ: دو اشتباه بزرگ رایج هستند: اول، هدف مبهم و غیرقابل اندازهگیری مانند «بیشتر تلاش کنیم». دوم، تحمیل هدف از بالا (مثلاً فقط توسط سرگروه) بدون مشارکت دیگر اعضا. هدفی که همه در ساختنش نقش نداشتهاند، تعهد و اشتیاق جمعی را به همراه نخواهد آورد.
پاورقی
1 هدف مشترک (Shared Goal): مقصد یا نتیجهای که توسط همهٔ اعضای یک گروه به رسمیت شناخته شده و برای دستیابی به آن تلاش میکنند.
2 گروه ورزشی (Sports Team).
3 چشمانداز (Vision): تصویر مطلوب و آرمانی از آینده.
4 تعهد (Commitment): پایبندی و مسئولیتپذیری نسبت به انجام کاری.
5 SMART: سرنام معیارهایی برای تعیین اهداف مؤثر: Specific (مشخص)، Measurable (قابل اندازهگیری)، Achievable (دستیافتنی)، Relevant (مرتبط)، Time-bound (محدود به زمان).
6 ارتباط (Communication): تبادل اطلاعات، ایدهها و احساسات بین افراد.
