چارچوب ارزشها: نقشه راه شخصیت شما
ارزشهای فردی چیستند و چرا به چارچوب نیاز داریم؟
ارزشهای فردی، باورهای عمیق و اصولی هستند که برای ما بسیار مهماند و مانند یک قطبنما، جهتگیریهای اصلی زندگیمان را نشان میدهند. صداقت، خانواده، یادگیری، آزادی، کمک به دیگران یا موفقیت مالی مثالهایی از ارزشها هستند. مشکل اینجاست که ما معمولاً فهرستی بلند از ارزشها داریم که اولویت مشخصی ندارند. وقتی بین دو انتخاب قرار میگیریم (مثلاً انتخاب رشته تحصیلی)، اگر ارزشهایمان اولویتبندی نشده باشند، سردرگم میشویم.
چارچوب ارزشها راهحل این مشکل است. این چارچوب، فهرست ارزشهای شما را از حالت پراکنده خارج کرده و بر اساس میزان اهمیت، مرتب میکند. مانند ساختن یک هرم که سنگهای بزرگ و مهم (ارزشهای اصلی[4]) در پایه قرار میگیرند و سنگهای کوچکتر (ارزشهای فرعی) در ردههای بعدی. داشتن این هرم به شما کمک میکند تصمیمهایی بگیرید که با عمیقترین خواستههای قلبیتان هماهنگ است.
گامهای عملی برای ساختن چارچوب ارزشهای شخصی
ساختن چارچوب ارزشها یک فرآیند چهار مرحلهای است که نیاز به تفکر و صراحت دارد.
| مرحله | توضیح | مثال عملی برای دانشآموز |
|---|---|---|
| ۱. طوفان فکری و شناسایی | همه ارزشهایی که به ذهنتان میرسد را بدون قضاوت یادداشت کنید. از خود بپرسید: «چه چیزهایی واقعاً برای من مهم است؟» | دوستی، پیشرفت تحصیلی، شادی، احترام، خلاقیت، امنیت، ماجراجویی، کمک به والدین، ورزش، صداقت. |
| ۲. دستهبندی و ادغام | مقادیر مشابه را با هم ترکیب کنید. لیست طولانی را به ۱۰-۱۵ ارزش کلیدی کاهش دهید. |
«پیشرفت تحصیلی» و «یادگیری» میشوند: رشد فکری. «کمک به والدین» و «دوستی» بخشی از روابط معنادار میشوند. |
| ۳. اولویتبندی سختگیرانه | از خود بپرسید: «اگر بتوانم فقط یک از این ارزشها را در زندگی داشته باشم، کدام را انتخاب میکنم؟» به همین ترتیب رتبهبندی را ادامه دهید. | یک تمرین: بین رشد فکری و شادی کدام را انتخاب میکنید؟ اگر شادی را انتخاب کردید، پس رتبه بالاتری دارد. این سوالات سخت را برای همه ارزشها بپرسید. |
| ۴. تعریف عملیاتی | برای هر ارزش برتر (مثلاً ۵ ارزش اول)، یک رفتار مشخص بنویسید که نشاندهنده آن ارزش است. | ارزش: صداقت. رفتار عملی: «قولی که میدهم، حتی اگر سخت باشد، حتماً انجامش میدهم» یا «در آزمونها تقلب نمیکنم». |
بعد از انجام این مراحل، شما یک لیست اولویتبندی شده دارید. میتوانید آن را در جدولی مانند زیر سازماندهی کنید:
| رتبه | ارزش اصلی | تعریف عملی برای من |
|---|---|---|
| 1 | خانواده | حداقل یک وعده غذایی را در روز با خانواده میخورم و در کارهای خانه کمک میکنم. |
| 2 | رشد فکری | هر روز 30 دقیقه مطالعه غیردرسی دارم و سوالاتم را در کلاس میپرسم. |
| 3 | سلامت | هر روز 20 دقیقه نرمش میکنم و مصرف شیرینی را محدود میکنم. |
| 4 | صداقت | اگر اشتباهی مرتکب شدم، آن را میپذیرم و عذرخواهی میکنم. |
| 5 | خلاقیت | هفتهای یک بار وقت میگذارم برای نقاشی، نوشتن داستان کوتاه یا ساختن چیزی جدید. |
کاربرد چارچوب ارزشها در تصمیمگیریهای دشوار
حالا که چارچوب خود را ساختهاید، چگونه از آن استفاده کنید؟ فرض کنید باید بین دو گزینه برای انتخاب رشته در دبیرستان یا دانشگاه تصمیم بگیرید: رشتهی الف که درآمد آیندهی بالاتری دارد و رشتهی ب که به آن علاقهی بیشتری دارید اما احتمال موفقیت مالی در آن کمتر است.
به چارچوب ارزشهای خود نگاه کنید. اگر امنیت مالی در رتبه اول و علاقه شخصی در رتبه چهارم است، منطق میگوید رشتهی الف را انتخاب کنید. اما اگر رشد شخصی و علاقه در رتبه اول و ثروت در رتبه پایینتر است، انتخاب رشتهی ب منطقیتر خواهد بود. این فرآیند، تصمیمگیری را از حالت احساسی و سردرگم خارج کرده و بر اساس معیارهای از پیش تعیینشده شما، عقلانی میکند.
مثال روزمره: دوستتان از شما میخواهد در امتحان به او کمک کنید (تقلب). ارزش اصلی شما صداقت است، اما ارزش دوستی نیز دارید. اگر در چارچوب شما صداقت رتبه بالاتری از دوستی دارد، پاسخ «نه» گفتن به این درخواست، هرچند سخت، اما با هویت اصلی شما هماهنگ است و در بلندمدت احساس بهتری به شما میدهد.
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج در اولویتبندی ارزشها
پاورقی
[1] Value Framework (چارچوب ارزشها)
[2] Personal Values (ارزشهای فردی)
[3] Values Map (نقشه ارزشی)
[4] Core Values (ارزشهای اصلی/هستهای)
[5] Life Satisfaction (رضایت از زندگی)
[6] Peer Pressure (فشار همسالان)
