تستوسترون: سوخت بدن مردانه
تستوسترون چیست و از کجا میآید؟
تستوسترون یک ماده شیمیایی طبیعی در بدن است که به آن هورمون میگویند. هورمونها مانند پیکهای شیمیایی هستند که در خون سفر میکنند و به اندامهای مختلف دستور میدهند چگونه کار کنند. تستوسترون اصلیترین هورمون در مردان است، اگرچه در بدن زنان نیز مقدار کمی از آن وجود دارد.
این هورمون عمدتاً در غددی به نام بیضهها5 در مردان تولید میشود. مغز نقش رئیس را بازی میکند: غده هیپوفیز6 در مغز، پیامی به نام هورمون لوتئینساز7 (LH) به بیضهها میفرستد و به آنها میگوید: «الان وقت ساختن تستوسترون است!» یک کارخانه کوچک دیگر برای تولید تستوسترون، غدد آدرنال8 هستند که در بالای کلیهها قرار دارند و هم در مردان و هم در زنان مقدار کمی تستوسترون تولید میکنند.
| منبع تولید | نقش اصلی | مقدار تولید تقریبی در مردان |
|---|---|---|
| بیضهها (سلولهای لیدیگ9) | تولید بیش از 95% تستوسترون بدن | 6-7 میلیگرم در روز |
| غدد آدرنال | تولید مقدار کم و پایهای | 0.5 میلیگرم در روز |
تستوسترون چگونه بدن مردان را میسازد؟
تستوسترون مسئول ایجاد تغییراتی است که یک پسر بچه را به یک مرد بالغ تبدیل میکند. این تغییرات که در دوره بلوغ10 اتفاق میافتند، صفات ثانویه جنسی نامیده میشوند.
| ناحیه تحت تأثیر | تغییر ایجاد شده |
|---|---|
| صدا | حنجره بزرگ شده و صدا کلفت میشود (دگرگونی صدا) |
| پوست و مو | رویش ریش و سبیل، رشد موهای بدن، طاسی با الگوی مردانه |
| ماهیچهها و استخوانها | افزایش حجم و قدرت ماهیچهها، پهن شدن شانهها، افزایش تراکم استخوان |
| اندامهای تناسلی | بزرگ شدن آلت تناسلی و بیضهها، شروع تولید اسپرم |
اما کار تستوسترون فقط به بلوغ ختم نمیشود. این هورمون در طول زندگی یک مرد برای حفظ این ویژگیها، حفظ قدرت ماهیچهها و استخوانها، و حفظ میل جنسی11 ضروری است.
تستوسترون و معجزه تولید مثل
یکی از حیاتیترین وظایف تستوسترون، کنترل فرآیند اسپرمسازی12 است. اسپرمسازی به فرآیند ساخت سلولهای اسپرم در لولههای بسیار باریک درون بیضهها گفته میشود. بدون وجود تستوستون به میزان کافی، این فرآیند متوقف شده و مرد نابارور میشود.
تستوسترون برای کامل شدن این فرآیند ضروری است. این هورمون به سلولهای موجود در بیضهها سیگنال میدهد تا اسپرمهای سالم و بالغ تولید کنند. یک مرد سالم در هر ثانیه حدود 1500 اسپرم جدید تولید میکند که این عدد شگفتانگیز، وابستگی کامل به تستوسترون دارد.
سطح تستوسترون در زندگی: از نوزادی تا پیری
سطح تستوسترون در طول عمر یک مرد ثابت نیست. این سطح در سه دوره اصلی اوج میگیرد:
- دوره نوزادی: کمی پس از تولد، سطح تستوسترون به طور موقت بالا میرود که نقش آن هنوز به طور کامل شناخته نشده است.
- دوره بلوغ: این دوره اصلیترین اوج است که بین 12-18 سالگی رخ میدهد و تغییرات فیزیکی آشکار را ایجاد میکند.
- اوایل بزرگسالی: سطح تستوسترون در 20-30 سالگی در بالاترین حد خود قرار دارد و سپس به تدریج و با سرعت کم (حدود 1% در سال) کاهش مییابد.
چگونه سطح تستوسترون خود را طبیعی نگه داریم؟
برخی از عوامل در کنترل ما هستند که به حفظ سطح سالم تستوسترون کمک میکنند. این یک موضوع عملی و مربوط به سبک زندگی روزمره است.
| عامل | تأثیر | وضعیت |
|---|---|---|
| خواب کافی | بدن در حین خواب عمیق تستوسترون تولید میکند. | مفید |
| ورزش منظم (بهویژه تمرینات قدرتی) | سیگنالهای تقویتکننده برای تولید تستوسترون ارسال میکند. | مفید |
| رژیم غذایی سالم (روی و ویتامین D) | روی و ویتامین D مانند مصالح ساختمانی برای تستوسترون هستند. | مفید |
| استرس زیاد و چاقی | هورمون کورتیزول (هورمون استرس) با تستوسترون رقابت میکند. | مضر |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. این یک باور نادرست است. تستوسترون یک هورمون ضروری برای سلامت همه مردان است. درست است که این هورمون به ساخت ماهیچه کمک میکند، اما نقشهای مهمتری مانند سلامت استخوانها، خلقوخو، تولید انرژی و عملکرد جنسی دارد. یک مرد با اندام معمولی نیز میتواند سطح تستوسترون کاملاً طبیعی داشته باشد.
پاسخ: کمبود تستوسترون میتواند باعث بروز علائمی مانند خستگی مداوم، کاهش قدرت ماهیچهها، کاهش میل جنسی، مشکل در تمرکز، افسردگی و کاهش تراکم استخوان شود. اگر کسی چنین علائمی دارد، باید به پزشک مراجعه کند تا با یک آزمایش خون ساده، سطح هورمون او بررسی شود.
پاسخ: به هیچ وجه. مصرف خودسرانه این مکملها بسیار خطرناک است. این کار میتواند تولید طبیعی تستوسترون در بدن را برای همیشه متوقف کند، باعث کوچک شدن بیضهها، ناباروری، مشکلات قلبی و آسیب کبدی شود. این هورمون فقط با تجویز پزشک و برای درمان کمبود واقعی باید استفاده شود.
پاورقی
1 Testosterone | 2 Hormone | 3 Secondary Sexual Characteristics | 4 Sperm | 5 Testes | 6 Pituitary Gland | 7 Luteinizing Hormone (LH) | 8 Adrenal Glands | 9 Leydig Cells | 10 Puberty | 11 Libido | 12 Spermatogenesis
