ارزشهای تیم: قانون نانوشتهٔ موفقیت جمعی
ارزشهای تیم چیست و چرا مهم هستند؟
تصور کنید میخواهید با چند دوست یک قایق پارویی بسازید و در مسابقه شرکت کنید. اگر یکی از شما فقط به برد فکر کند، دیگری به تفریح و سومی به یادگیری، احتمالاً قبل از روز مسابقه با هم جر و بحث میکنید! اما اگر همه روی یک اصل مشترک مثل "لذت بردن از کار تیمی و تلاش صادقانه" توافق کرده باشید، حتی اگر برنده هم نشوید، تجربهٔ خوبی خواهید داشت. این اصل مشترک، یک ارزش تیمی است.
ارزشهای تیم، قوانین نانوشتهای هستند که کارهای درست را از غلط جدا میکنند. آنها به ما میگویند در موقعیتهای مختلف چگونه رفتار کنیم. برای مثال، اگر صداقت2 یک ارزش تیمی باشد، وقتی کسی مرتکب اشتباه میشود، آن را پنهان نمیکند.
اهمیت ارزشها را میتوان در چند نکته خلاصه کرد:
- ایجاد حس تعلق: وقتی همه به یک چیز باور دارند، احساس میکنند بخشی از یک خانواده بزرگتر هستند.
- کمک به تصمیمگیری سریع: در شرایط سخت، ارزشها مانند یک چراغ راهنما عمل میکنند. مثلاً اگر "اولویت ایمنی" ارزش تیم باشد، در یک پروژه علمی پرخطر، همه میدانند که باید کار را متوقف کنند.
- جلوگیری از درگیری: بسیاری از دعواها به خاطر انتظارات متفاوت پیش میآیند. ارزشهای شفاف، این انتظارات را یکسان میکنند.
انواع رایج ارزشهای تیمی با مثال
ارزشهای تیمی انواع مختلفی دارند. در جدول زیر برخی از رایجترین آنها را با مثالی برای یک تیم دانشآموزی پروژه علمی و یک تیم ورزشی مدرسه مشاهده میکنید:
| ارزش تیمی | معنی و رفتار نمونه | مثال در تیم پروژه علمی | مثال در تیم بسکتبال |
|---|---|---|---|
| همکاری3 | کار کردن با هم برای هدف مشترک، نه رقابت داخلی. | کسی که تحقیقش را زودتر تمام کرده، به عضو کندتر تیم کمک میکند. | پاس دادن توپ به بازیکنی که موقعیت بهتری برای شوت دارد، حتی اگر خودت بتوانی شوت کنی. |
| مسئولیتپذیری4 | پذیرفتن تعهدات و پیامدهای کار خود. | اگر در حین آزمایش وسیلهای شکستی، مسئول آن قسمت، خودش دلیل را پیدا و گزارش میکند. | بازیکنی که خطا میکند، سریع دست بلند میکند و میگوید "تقصیر من بود". |
| احترام5 | ارزش قائل شدن برای نظرات، وقت و احساسات دیگران. | هنگام بحث، همه فرصت صحبت کردن دارند و به ایدههای غیرمعمول هم گوش داده میشود. | تکبرخورد با حریف و داور، حتی در صورت باخت. |
| یادگیری مستمر | اشتیاق برای بهتر شدن و یادگیری از موفقیت و شکست. | پس از ارائه پروژه، جلسهای برگزار میشود تا بگوییم "چه چیزی یاد گرفتیم" نه فقط "چه نمرهای گرفتیم". | تمرین روی مهارتهای ضعیف حتی پس از یک پیروزی بزرگ. |
| شفافیت6 | ارتباط صادقانه و بهاشتراک گذاری اطلاعات مهم. | اگر کسی در بخشی از پروژه با مشکل مواجه شد، بلافاصله آن را با تیم در میان میگذارد. | کاپیتان تیم دلیل واقعی تصمیماتش را برای همه بازیکنان توضیح میدهد. |
چگونه ارزشهای یک تیم قوی شکل میگیرد؟
ارزشها به خودی خود به وجود نمیآیند. آنها در طی چند مرحله ساخته و تقویت میشوند:
۱. شناسایی و گفتوگو: اولین قدم این است که همهٔ اعضا دور هم بنشینند و در مورد چیزهایی که برایشان مهم است صحبت کنند. سؤالاتی مثل: "دوست داریم دیگران در مورد تیم ما چه فکری کنند؟" یا "در شرایط سخت، چه رفتاری از همتیمیهایمان انتظار داریم؟" میتواند بحث را شروع کند.
۲. اولویتبندی و فرمولهکردن: از بین ایدههای زیاد، باید ۳ تا ۵ ارزش اصلی که برای همه حیاتیتر است، انتخاب شود. سپس آنها را به صورت جملات ساده و قابل فهم بنویسید. مثلاً: "ما اشتباهات را فرصتی برای یادگیری میدانیم، نه سرزنش."
۳. الگوسازی و اجرا: رهبر یا کاپیتان تیم و اعضای با سابقهتر، باید بیشتر از همه به این ارزشها عمل کنند. ارزشها با عمل زنده میمانند، نه با حرف. اگر "قدردانی" یک ارزش است، پس باید در عمل از زحمات کوچک همتیمیها تشکر کرد.
۴. مرور و بازنگری: تیمها با گذشت زمان تغییر میکنند. بهتر است هر چند ماه یکبار، دوباره نشست و بررسی کرد که آیا این ارزشها هنوز کاربرد دارند؟ آیا همه به آنها پایبند هستند؟
میتوان از یک رابطه ساده برای فکر کردن دربارهٔ تأثیر ارزشها استفاده کرد. فرض کنید کیفیت تعاملات تیم ($Q$) به میزان پایبندی به ارزشها ($V$) و شفافیت ارتباطات ($C$) بستگی دارد. این رابطه را میتوان به صورت زیر نشان داد: $Q \propto V \times C$. این یعنی اگر پایبندی به ارزشها یا شفافیت صفر باشد، کیفیت تعاملات نیز بسیار پایین خواهد آمد.
کاربرد ارزشها در پروژه گروهی مدرسه: یک مثال گام به گام
فرض کنید شما و چهار دوست دیگر، مسئول ساخت یک ماکت "شهر آینده" برای درس علوم اجتماعی شدهاید. مراحل زیر نشان میدهد ارزشهای تیم چگونه به شما کمک میکند:
گام ۱ (تشکیل تیم): در اولین جلسه، به جای تقسیم فوری کار، گفتوگو میکنید و روی سه ارزش توافق میکنید: ۱. خلاقیت آزاد ۲. مسئولیتپذیری در قبال تسک خود ۳. کمک به هم در مهلتهای فشرده.
گام ۲ (حین کار): یکی از اعضا در طراحی ساختمانها مشکل دارد. به جای نادیده گرفتن او، به دلیل ارزش "کمک به هم"، دو عضو دیگر که کارشان سبکتر است پیشنهاد کمک میدهند. همچنین، چون "خلاقیت آزاد" ارزش است، وقتی کسی ایدهٔ عجیبی مثل "پارک پرندههای رباتیک" مطرح میکند، مورد تمسخر قرار نمیگیرد، بلکه دربارهاش بحث میشود.
گام ۳ (مواجهه با مشکل): دو روز قبل از تحویل، بخش "سیستم حملونقل" خراب میشود. فرد مسئول آن بخش، بلافاصله (شفافیت) موضوع را در گروه اعلام میکند. به دلیل ارزش "مسئولیتپذیری"، او کار را رها نمیکند و برای جبران پیشنهاد میدهد که فردا صبح زودتر بیاید. دیگران نیز به دلیل روحیه تیمی، پیشنهاد میکنند که آن روز کمی بیشتر بمانند و کمک کنند.
گام ۴ (پس از تحویل): پس از اتمام کار، جلسهای کوتاه میگذارید و از هم قدردانی میکنید. حتی اگر نتیجه عالی نبود، به دلیل ارزشهای مشترک، تجربه مثبت و یادگیری ارزشمندی داشتهاید و رابطه دوستانهتان حفظ شده است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. هر گروهی که برای هدفی مشترک دور هم جمع شود، چه یک گروه دوستی ۵ نفره برای پروژه مدرسه، چه یک تیم ورزشی کلاس، نیاز به ارزشهای مشترک دارد. این ارزشها در گروههای کوچک هم از سوءتفاهم و تنش جلوگیری میکنند.
دو اشتباه رایج وجود دارد: اول کپیبرداری از ارزشهای تیمهای دیگر بدون در نظر گرفتن شرایط خودتان. دوم تنها نوشتن ارزشها روی کاغذ و عمل نکردن به آنها. اگر رهبر تیم به ارزش "احترام" پایبند نباشد، اما آن را روی دیوار نصب کند، این کار باعث بیاعتمادی و ریاکاری میشود.
اول باید با او به صورت خصوصی و محترمانه صحبت کرد و رفتارش را با ارزشهای پذیرفته شده تیم مقایسه کرد. شاید او متوجه نبوده یا برداشت متفاوتی دارد. اگر پس از تذکر مجدد تغییری ایجاد نشد، تیم باید تصمیم گیری کند که ادامه همکاری با فردی که اصول پایهای گروه را زیر پا میگذارد، به صلاح کلی تیم است یا خیر. این خود یک آزمون برای پایبندی تیم به ارزشهایش است.
پاورقی
1 Team Values (ارزشهای تیم)
2 Honesty (صداقت)
3 Collaboration (همکاری)
4 Accountability (مسئولیتپذیری)
5 Respect (احترام)
6 Transparency (شفافیت)
