جهان شگفتانگیز عنکبوتیان
عنکبوتیان کیستند؟ آشنایی با آناتومی بدن
عنکبوتیان، بر خلاف حشرات، هشت پا دارند و بدن آنها به دو بخش اصلی سر-سینه4 و شکم5 تقسیم شده است. آنها فاقد شاخک و بال هستند. دو جفت زائده6 تخصصیافته در جلوی بدن دارند که به آنها در غذا خوردن و احساس کردن7 محیط کمک میکند.
یکی از معروفترین ویژگیهای بسیاری از عنکبوتیان، توانایی تولید تار است. تار از پروتئینهای ویژهای به نام ابریشم9 ساخته میشود که از غددی به نام «غدد ابریشمریس» در انتهای شکم آنها خارج میشود.
گسترهٔ تنوع: از عنکبوتها تا عقربها و کنهها
عنکبوتیان فقط به عنکبوتها محدود نمیشوند. آنها راستههای10 مختلفی دارند که هر کدام ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارند.
| نام راسته | توضیح و مثال | تعداد گونهی تقریبی |
|---|---|---|
| عنکبوتها 11 | دارای غدد ابریشمریسی برای تنیدن تار. مثال: عنکبوت گورخری | 50,000 |
| عقربها 12 | دارای چنگالهای بزرگ و دمی با نیش زهرآگین. مثال: عقرب معمولی | 2,500 |
| کنهها و mites 13 | اغلب کوچکترین عنکبوتیان؛ برخی انگل14 هستند. مثال: کنهٔ گاو | 55,000 |
از تخم تا بلوغ: چرخهٔ زندگی یک عنکبوت
چرخهٔ زندگی عنکبوتیان شامل دگردیسی15 ساده است: تخم ⟶ نوزاد (مشابه والدین ولی کوچکتر) ⟶ بلوغ. عنکبوت ماده پس از جفتگیری، تعداد زیادی تخم میگذارد و آنها را در یک کیسهٔ ابریشمی محافظت میکند. نوزادان پس از خروج از تخم، چندین بار پوست میاندازند تا به اندازهٔ کامل برسند.
برای مثال، یک عنکبوت خانگی ممکن است در طول زندگی خود که حدود یک سال است، بیش از 1000 تخم بگذارد. نوزادان عنکبوت گاهی با روشی به نام «بالونینگ16» پراکنده میشوند؛ آنها بر روی یک رشته تار میایستند و اجازه میدهند باد آنها را به مکان جدیدی ببرد.
شکارچیان طبیعت: تاکتیکهای شکار و رژیم غذایی
تقریباً همهٔ عنکبوتیان گوشتخوار هستند و نقش بسیار مهمی در کنترل جمعیت حشرات دارند. روشهای شکار آنها بسیار متنوع است:
- شکار با تار: عنکبوتهای تارگردان تارهای چسبناکی میتنند و منتظر میمانند تا طعمه در آن گرفتار شود.
- شکار فعال: عنکبوتهای جهنده17، با استفاده از بینایی عالی خود، طعمه را تعقیب کرده و با یک جهش ناگهانی به دام میاندازند.
- استتار و کمین: عنکبوتهای خرچنگی18 روی گلها مینشینند و به دلیل شباهت زیاد به رنگ گل، توسط حشرات گردهافشان دیده نمیشوند.
آنها طعمهٔ خود را به صورت خارجی هضم میکنند. آنزیمهای گوارشی را به بدن طعمه تزریق کرده و پس از تجزیهٔ آن، مایع حاصل را میمکند.
کاربردهای عملی ابریشم عنکبوت و الهام از آن
ابریشم عنکبوت یکی از مستحکمترین مواد طبیعی شناختهشده است. استحکام آن از فولاد بیشتر و در عین حال بسیار سبک و انعطافپذیر است. دانشمندان با مطالعهٔ این ماده در حال توسعهٔ کاربردهای شگفتانگیزی هستند:
- ساخت لباسهای ضدگلوله و محافظهای سبکوزن.
- تولید نخهای جراحی بسیار باریک و مقاوم برای بخیههای حساس.
- ساخت ریزتراشهها و حسگرهای الکترونیکی، زیرا ابریشم عنکبوت عایق بسیار خوبی است.
حوزهٔ «بیومیمتیک19» از طبیعت برای حل مسائل مهندسی الهام میگیرد و ابریشم عنکبوت یکی از ایدهآلترین نمونهها برای مطالعه است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. از هزاران گونه عنکبوت، تنها تعداد بسیار کمی (کمتر از 0.5%) زهری دارند که برای انسان خطرناک محسوب میشود. اکثر عنکبوتها یا نمیتوانند پوست انسان را گاز بگیرند یا زهر آنها تنها باعث یک تحریک موضعی خفیف میشود. آنها ترجیح میدهند از انسان فرار کنند.
خیر. این یک اشتباه رایج است. عنکبوتها و حشرات هر دو متعلق به شاخهٔ بزرگتری به نام بندپایان هستند، ولی دو گروه کاملاً مجزا محسوب میشوند. حشرات 6 پا دارند و بدنشان سه بخش دارد (سر، سینه، شکم)، در حالی که عنکبوتها 8 پا دارند و بدنشان دو بخش دارد (سر-سینه و شکم).
عنکبوتها شکارچیان طبیعی حشرات هستند. آنها با شکار مگس، پشه، سوسک و آفات محصولات کشاورزی، به طور رایگان جمعیت این حشرات را کنترل میکنند. از بین بردن عنکبوتها میتواند منجر به افزایش جمعیت حشرات موذی و استفادهٔ بیشتر از سموم شیمیایی شود.
پاورقی
1 عنکبوتیان (Arachnida)
2 بندپایان (Arthropods)
3 اکوسیستم (Ecosystem)
4 سر-سینه (Cephalothorax)
5 شکم (Abdomen)
6 Appendage (زائده)
7 Sensing (حس کردن)
8 کلیسر (Chelicerae)
9 ابریشم (Silk)
10 راسته (Order)
11 عنکبوتها (Araneae)
12 عقربها (Scorpiones)
13 کنهها و mites (Acari)
14 انگل (Parasite)
15 دگردیسی (Metamorphosis)
16 بالونینگ (Ballooning)
17 عنکبوتهای جهنده (Jumping Spiders)
18 عنکبوتهای خرچنگی (Crab Spiders)
19 بیومیمتیک (Biomimetics)
