هزارپایان: مهندسان کوچک طبیعت
هزارپا چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
هزارپایان۲ جانورانی از شاخهٔ بندپایان۳ و ردهٔ چیلوپودا هستند. برخلاف تصور عامه، آنها حشره محسوب نمیشوند. مهمترین ویژگی آنها بدن دراز و بندبند و داشتن یک جفت پا در هر بخش از بدن است. تعداد پاها در گونههای مختلف میتواند از ۱۵ جفت تا حتی ۱۷۷ جفت متغیر باشد. آنها شکاری هستند و برای فلج کردن طعمههای خود مانند حشرات کوچک، از زهر استفاده میکنند.
تفاوت هزارپا و صدپا؛ یک اشتباه رایج!
خیلی از مردم این دو را با هم اشتباه میگیرند، در حالی که کاملاً متفاوت هستند. هزارپاها (Millipedes) آرامرو، گیاهخوار و تجزیهکننده هستند. اما صدپاها (Centipedes) سریع، شکارچی و سمی هستند. یک روش ساده برای تشخیص: هزارپاها در هر بخش از بدن خود دو جفت پا دارند، در حالی که صدپاها فقط یک جفت پا در هر بخش بدن دارند.
| ویژگی | هزارپا (Millipede) | صدپا (Centipede) |
|---|---|---|
| تعداد پا در هر بند | 2 جفت | 1 جفت |
| رژیم غذایی | مواد گیاهی در حال پوسیدگی (تجزیهکننده) | حشرات و جانوران کوچک (شکارچی) |
| سرعت حرکت | کند و موجی | سریع و مستقیم |
| سم | غیرسمی (فقط مواد دفاعی شیمیایی) | سمی (برای شکار) |
محل زندگی و روش دفاعی شگفتانگیز
هزارپایان معمولاً در مکانهای تاریک، مرطوب و پر از مواد گیاهی مانند زیر سنگها، داخل خاکبرگها و تنههای پوسیدهٔ درختان زندگی میکنند. آنها برای دفاع از خود در برابر شکارچیان، روش جالبی دارند: برخی به صورت گلولهای جمع میشوند و برخی دیگر مواد شیمیایی بدبو و گاهی اوقات سمی از بدن خود ترشح میکنند. این مواد میتوانند برای پوست یا چشم برخی جانوران تحریککننده باشد.
نقش هزارپایان در چرخهٔ طبیعت و کشاورزی
هزارپایان بازیگران اصلی در بازیافت مواد در اکوسیستم هستند. آنها با خوردن برگهای مرده، چوب، و دیگر بقایای گیاهی، آنها را به ذرات ریزتر تبدیل میکنند. این کار به باکتریها و قارچها کمک میکند تا تجزیهٔ مواد را سریعتر انجام دهند و در نهایت، خاک را غنی و حاصلخیز کنند. به همین دلیل، حضور آنها در خاک باغچهها و مزارع یک نشانهٔ بسیار خوب است!
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. این نام یک اغراق است. هیچ گونهٔ شناختهشدهای از هزارپاها وجود ندارد که دقیقاً ۱۰۰۰ پا داشته باشد. رکورددار تعداد پا، گونهای به نام Eumillipes persephone است که تا ۱۳۰۶ پا دارد.
به طور کلی، هزارپاها برای انسانها بیضرر هستند. آنها نیش نمیزنند و گاز نمیگیرند. تنها دفاع آنها ترشح مواد شیمیایی است که ممکن است در صورت تماس با پوست حساس (مثلاً چشم) باعث سوزش خفیف و موقتی شود. بهتر است پس از دست زدن به آنها، دستهای خود را بشویید.
غذای اصلی آنها مواد گیاهی در حال پوسیدگی است. آنها در واقع «خاکساز»های طبیعت هستند. در خانه، ممکن است از سیبزمینی، هویج یا خیار هم استقبال کنند، اما ترجیح میدهند در محیط طبیعی خود و دور از نور زندگی کنند.
پاورقی
۱ اکولوژیک (Ecological): مربوط به بومشناسی و روابط بین موجودات زنده و محیط پیرامونشان.
۲ هزارپا (Millipede): از ریشهٔ لاتین mille (هزار) و ped (پا).
۳ بندپایان (Arthropoda): بزرگترین شاخه در سلسلهٔ جانوران که شامل حشرات، عنکبوتیان، سختپوستان و هزارپایان میشود.
۴ اسید هیدروسیانیک (Hydrocyanic acid): یک ترکیب شیمیایی بسیار سمی و فرار.
