گوش انسان و اجزای تشکیلدهنده آن
ساختار کلی گوش: سه بخش اصلی
گوش انسان از سه بخش اصلی و مجزا تشکیل شده است که مانند زنجیر، حلقههای مختلف یک فرآیند را تکمیل میکنند تا ما بتوانیم بشنویم و تعادل خود را حفظ کنیم. این سه بخش عبارتاند از:
- گوش خارجی: بخش قابل مشاهده که صدا را جمعآوری میکند.
- گوش میانی: یک محفظهٔ کوچک پر از هوا که صدا را تقویت میکند.
- گوش داخلی: پیچیدهترین بخش که صدا را به سیگنال عصبی تبدیل و مسئولیت تعادل را بر عهده دارد.
گوش خارجی: گیرندهٔ امواج صوتی
گوش خارجی اولین ایستگاه در سفر صدا به سمت مغز است. این بخش شامل لالهٔ گوش و مجرای گوش است. لالهٔ گوش مانند یک قیف عمل میکند و امواج صوتی موجود در هوا را جمعآوری کرده و به داخل مجرای گوش هدایت میکند. در انتهای این مجرا، پردهٔ صماخ1 قرار دارد. وقتی امواج صوتی به این پرده برخورد میکنند، آن را به لرزش درمیآورند. برای درک بهتر، فکر کنید وقتی در مقابل یک بلندگو میایستید، پوست صورت شما ارتعاش موسیقی را احساس میکند؛ پردهٔ گوش دقیقاً همین کار را اما با حساسیتی بسیار بالا انجام میدهد.
| جزء | عملکرد اصلی |
|---|---|
| لالهٔ گوش | جمعآوری و هدایت امواج صوتی به داخل مجرا |
| مجرای گوش | هدایت صدا به سمت پردهٔ صماخ و محافظت از آن |
| پردهٔ صماخ | تبدیل امواج صوتی به لرزشهای مکانیکی |
گوش میانی: تقویتکنندهٔ لرزشها
گوش میانی یک فضای کوچک پر از هوا درست در پشت پردهٔ صماخ است. این فضا از طریق شیپور استاش2 به پشت بینی متصل میشود تا فشار هوا در دو طرف پرده برابر باشد. مهمترین ساکنان این محفظه، سه استخوان کوچک اما بسیار مهم به نامهای چکشی، سندانی و رکابی هستند. این استخوانها کوچکترین استخوانهای بدن انسان هستند و به صورت یک زنجیر، لرزش را از پردهٔ صماخ دریافت کرده و آن را تقویت میکنند و در نهایت به پنجرهٔ بیضیشکل در ورودی گوش داخلی منتقل میکنند. این تقویت برای جبران انرژی از دست رفته هنگام عبور صدا از هوا به مایع گوش داخلی ضروری است.
گوش داخلی: مرکز ترجمه و تعادل
گوش داخلی پیچیدهترین بخش این سیستم است و از دو قسمت اصلی تشکیل شده: حلزون گوش3 برای شنوایی و سیستم وستیبولار4 برای تعادل. لرزشهای تقویتشده از طریق استخوان رکابی به مایع درون حلزون گوش منتقل میشوند. این مایع به نوبه خود باعث حرکت هزاران سلول مویی میکروسکوپی میشود. حرکت این سلولها سیگنالهای الکتریکی ایجاد میکند که توسط عصب شنوایی به مغز فرستاده میشوند. مغز این سیگنالها را به عنوان صدا تفسیر میکند. فرکانس صدا (زیروبمی) توسط مکان سلولهای مویی تحریکشده در حلزون و بلندی صدا توسط تعداد سیگنالهای ارسالی مشخص میشود. این رابطه را میتوان با فرمول سادهای نشان داد:
$f = \frac{1}{T}$
که در آن f فرکانس (بر حسب هرتز) و T دوره تناوب (بر حسب ثانیه) است.
| بخش | عملکرد | ساختار کلیدی |
|---|---|---|
| حلزون (Cochlea) | تبدیل لرزش به سیگنال عصبی | سلولهای مویی |
| سیستم وستیبولار | حس کردن حرکت و حفظ تعادل | مجاری نیمدایرهای و اتولیتها |
چگونه گوش به ما کمک میکند بایستیم؟
عملکرد دیگر گوش داخلی که کمتر به آن پرداخته میشود، حفظ تعادل است. این کار بر عهدهٔ سیستم وستیبولار است که شامل سه مجرای نیمدایرهای پر از مایع و ساختارهایی به نام اتولیت است. این مجاری در سه جهت مختلف (بالا-پایین، چپ-راست، جلو-عقب) قرار گرفتهاند. وقتی سر شما میچرخد یا حرکت میکند، مایع درون این مجاری به دلیل لختی حرکت میکند و سلولهای مویی موجود در آنها را تحریک میکند. این سلولها نیز سیگنالهایی دربارهٔ موقعیت و حرکت سر به مغز میفرستند. مغز با ترکیب این اطلاعات با دادههای دریافتی از چشمها و عضلات، به بدن فرمان میدهد تا تعادل خود را حفظ کند. به همین دلیل است وقتی زیاد دور خود میچرخید، مایع درون این مجاری همچنان به حرکت خود ادامه میدهد و حتی پس از توقف، مغز فکر میکند شما هنوز در حال چرخش هستید؛ در نتیجه احساس سرگیجه میکنید.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1 پردهٔ صماخ (Tympanic Membrane): غشایی نازک که گوش خارجی را از گوش میانی جدا میکند.
2 شیپور استاش (Eustachian Tube): مجرایی که گوش میانی را به حلق متصل کرده و فشار هوا را متعادل میکند.
3 حلزون گوش (Cochlea): بخشی از گوش داخلی به شکل حلزون که حاوی سلولهای گیرندهٔ شنوایی است.
4 سیستم وستیبولار (Vestibular System): مجموعهای از ساختارها در گوش داخلی که مسئول درک تعادل و موقعیت فضایی سر هستند.
