سربازان کوچک بدن: ایمنی مبتنی بر آنتیبادی
سلولهای B: کارخانههای تولید آنتیبادی
لنفوسیتهای B نوعی از گلبولهای سفید خون هستند که در مغز استخوان ساخته میشوند. وظیفه اصلی آنها تولید مولکولهای هوشمندی به نام آنتیبادی است. آنتیبادیها مانند کلیدهای بسیار اختصاصی عمل میکنند که فقط قفل یک مهاجم خاص (مثل یک ویروس یا باکتری) را باز میکنند. وقتی یک آنتیبادی به مهاجم میچسبد، آن را برای نابودی علامتگذاری میکند.
مراحل تولید و عملکرد آنتیبادی
فرآیند ایمنی هومورال5 که توسط لنفوسیتهای B هدایت میشود، چند مرحله کلیدی دارد:
| مرحله | شرح | مدت زمان تقریبی |
|---|---|---|
| ۱. شناسایی آنتیژن6 | لنفوسیت B آنتیژن (بخش مهاجم) را شناسایی میکند. | چند ساعت |
| ۲. فعالسازی و تکثیر | سلول B فعال شده و به سرعت تقسیم میشود و یک ارتش از سلولهای یکسان (کلون) ایجاد میکند. | 3-5 روز |
| ۳. تمایز | این کلونها به دو نوع سلول تبدیل میشوند: پلاسماسل7 (کارخانههای تولید آنتیبادی) و سلولهای خاطره B8. | 5-7 روز |
| ۴. تولید انبوه آنتیبادی | پلاسماسلها میلیونها آنتیبادی در ثانیه ترشح میکنند که در خون گردش کرده و به مهاجم حمله میکنند. | چند روز تا هفته |
نقش حیاتی در واکسیناسیون
واکسنها یکی از بزرگترین دستاوردهای بشر هستند که مستقیماً بر اساس عملکرد لنفوسیتهای B ساخته شدهاند. یک واکسن حاوی نسخهی ضعیفشده یا بخشی بیخطر از یک میکروب (آنتیژن) است. وقتی واکسن تزریق میشود، سیستم ایمنی بدن، از جمله لنفوسیتهای B، را بدون ایجاد بیماری واقعی، فریب میدهد. این فرآیند منجر به تولید سلولهای خاطره B میشود. اگر بدن در آینده با همان میکروب قوی و خطرناک روبرو شود، این سلولهای خاطره به سرعت فعال شده و یک پاسخ ایمنی قوی و سریع تولید میکنند که از بیماری جلوگیری میکند.
انواع مختلف آنتیبادیها و وظایف آنها
آنتیبادیها در کلاسها یا ایزوتایپهای مختلفی وجود دارند که هر کدام وظیفه خاصی در مبارزه با عفونت دارند. ساختار اصلی یک آنتیبادی را میتوان به صورت $Ig$ نشان داد که مخفف ایمونوگلوبولین9 است.
| نوع (ایزوتایپ) | کاربرد اصلی | محل اصلی |
|---|---|---|
| $IgG$ | پاسخ اصلی در خون؛ از جفت عبور کرده و به نوزاد ایمنی میدهد. | خون و مایعات بدن |
| $IgA$ | محافظت از سطوح مخاطی مانند دستگاه تنفسی و گوارش. | اشک، بزاق، شیر مادر |
| $IgM$ | اولین آنتیبادی که در پاسخ به عفونت جدید ساخته میشود. | خون |
| $IgE$ | مبارزه با عفونتهای انگلی؛ نقش اصلی در واکنشهای آلرژیک. | خون (مقادیر کم) |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. آنتیبادیها معمولاً در مایعات خارج سلولی (مانند خون و لنف) گردش میکنند و نمیتوانند به داخل سلولهای سالم نفوذ کنند. نابودی ویروسهای درون سلولی بر عهدهی بخش دیگری از سیستم ایمنی به نام "ایمنی سلولی" (به رهبری لنفوسیتهای T) است.
پاسخ: ویروسهایی مانند سرماخوردگی میتوانند به سرعت جهش پیدا کنند (تغییر شکل دهند). آنتیبادیهایی که بدن برای یک نوع ویروس ساخته است، ممکن است "قفل" نوع جدید و جهشیافته را نشناسند. به همین دلیل است که سیستم ایمنی باید هر بار برای نوع جدید، آنتیبادیهای جدید تولید کند.
پاسخ: در ایمنی فعال (مثل واکسن یا ابتلای طبیعی)، بدن خودش لنفوسیتهای B را فعال کرده و آنتیبادی و سلول خاطره تولید میکند که اثر طولانیمدت دارد. در ایمنی غیرفعال (مثل دریافت آنتیبادی از مادر یا تزریق سرم)، آنتیبادیهای آماده به بدن داده میشوند که اثر فوری اما کوتاهمدت دارند و بدن خودش آنتیبادی نمیسازد.
پاورقی
1 لنفوسیتهای B (B lymphocytes): نوعی گلبول سفید که در مغز استخوان (Bone marrow) بالغ میشود و مسئول تولید آنتیبادی است.
2 آنتیبادی (Antibody): پروتئینی به شکل Y که توسط لنفوسیتهای B تولید شده و به طور اختصاصی به آنتیژنها متصل میشود.
3 حافظه ایمونولوژیک (Immunological Memory): توانایی سیستم ایمنی در به خاطر سپردن یک آنتیژن خاص و پاسخ سریعتر و قویتر بر مواجهه مجدد.
4 واکسن (Vaccine): فرآوردهای بیولوژیک که ایمنی فعال مصنوعی در برابر یک بیماری خاص ایجاد میکند.
5 ایمنی هومورال (Humoral Immunity): بخشی از ایمنی اکتسابی که توسط آنتیبادیهای موجود در مایعات بدن (هومور) انجام میشود.
6 آنتیژن (Antigen): هر مولکولی که بتواند پاسخ ایمنی را تحریک کند.
7 پلاسماسل (Plasma Cell): لنفوسیت B کاملاً تمایز یافته که به طور انبوه آنتیبادی ترشح میکند.
8 سلول خاطره B (Memory B Cell): لنفوسیت B با عمر طولانی که در مواجهه مجدد با آنتیژن، پاسخ سریع و قوی ایجاد میکند.
9 ایمونوگلوبولین (Immunoglobulin): نام دیگر آنتیبادی.
