انگیزش ورزشی؛ نیروی درون یا برون؟
انگیزهٔ درونی؛ همان لذت و عشق به حرکت
وقتی کاری را صرفاً به خاطر خودِ آن کار انجام دهیم، میگوییم انگیزهٔ درونی داریم. مثلاً وقتی بچّهها در زنگ ورزش بدون اینکه کسی به آنها جایزه بدهد، با شوق فوتبال بازی میکنند یا وقتی در حیاط مدرسه مسابقهٔ طنابکشی راه میاندازند، انگیزهشان درونی است. این انگیزه مثل یک موتور پنهان در دل آدم است که او را به تحرک وا میدارد، بدون اینکه منتظر پاداش بیرونی باشد.
یک مثال ساده: فرض کن که دوست داری شنا یاد بگیری، نه برای اینکه کسی به تو مدال بدهد، بلکه چون از آببازی و فرو رفتن در استخر لذت میبری. وقتی اشتباه میکنی و آب میدهی، باز هم دست از تلاش برنمیداری، چون خودِ تلاش برایت خوشایند است. این همان نیروی درونی است که میتواند تو را ساعتها سرگرم و شاداب نگه دارد.
انگیزهٔ بیرونی؛ جایزه، تشویق و گاهی اجبار
برعکس نوع درونی، انگیزهٔ بیرونی از بیرونِ وجود ما میآید؛ یعنی چیزی یا کسی باعث میشود که دست به کار شویم. مثلاً وقتی پدر یا مادر قول میدهند اگر هفتهای سه بار ورزش کنی، برایت دوچرخهٔ جدید بخرند، یا وقتی معلّم ورزش به تو نمرهٔ بهتر میدهد، اینها نمونههایی از انگیزهٔ بیرونی هستند.
انگیزهٔ بیرونی میتواند مفید باشد، بهویژه وقتی برای شروع یک فعالیت به یک هلِ کوچک نیاز داشته باشیم. مثلاً شاید در ابتدا دوست نداشته باشی صبح زود از خواب بیدار شوی و نرمش کنی، اما چون میدانی پس از آن میتوانی کارتون مورد علاقهات را ببینی، از جا بلند میشوی. امّا نکتهی مهم این است که اگر تنها انگیزهات پاداشهای بیرونی باشد، به محض اینکه پاداش حذف شود، ممکن است ورزش را هم کنار بگذاری.
انگیزه در زندگی روزمرهٔ دانشآموز
بیایید نمونههای عینی را در مدرسه و خانه بررسی کنیم. فرض کن قرار است در مسابقهٔ دو صدمتر مدرسه شرکت کنی. اگر فقط به خاطر دریافت جام و جایزه بدوی، انگیزهات بیرونی است. امّا اگر هنگام دویدن، احساس شادابی و قدرت میکنی و از رقابت با دوستانت لذت میبری، این نشانهٔ انگیزهٔ درونی است. خیلی از بچّهها وقتی در خانه با خواهر یا برادرشان مسابقهٔ طنابزدن راه میاندازند، بدون هیچ جایزهای، ساعتها میپرند؛ چون خودِ بازی برایشان شیرین است.
یک مثال دیگر: شاید معلم ورزش از شما خواسته باشد که هر روز ده بار شنا بروید و اگر انجام دهید، یک برچسب مخصوص به دفترچهٔ ورزشتان میچسباند. این یک انگیزهٔ بیرونی خوب برای شروع کار است. امّا اگر بعد از چند روز متوجّه شوید که انجام شنا رفتن به شما انرژی میدهد و کمرتان نمیگیرد، آنگاه انگیزهتان کمکم درونی میشود و دیگر برای برچسب هم که شده، ورزش را ادامه میدهید.
| ویژگی | انگیزهٔ درونی | انگیزهٔ بیرونی |
|---|---|---|
| منشأ | درون فرد (لذت، کنجکاوی، علاقه) | بیرون فرد (جایزه، تشویق، ترس از تنبیه) |
| دوام | معمولاً پایدارتر و طولانیتر است | ممکن است با حذف پاداش، از بین برود |
| مثال در ورزش | دوستداشتن دویدن به خاطر حسّ خوبش | دویدن برای گرفتن مدال یا نمرهٔ بهتر |
پرسش و پاسخهای چالشی
پرسش: اگر من فقط برای جایزه ورزش میکنم، اشکالی دارد؟
پاسخ: نه، اشکال ندارد، بهویژه اگر تازه میخواهی شروع کنی. امّا بهتر است کمکم لذت خودِ ورزش را هم کشف کنی تا اگر جایزهای نبود، باز هم ادامه دهی. مثل این است که یک کتاب را فقط برای گرفتن نمرهٔ خوب بخوانی؛ اگر داستان آن را هم دوست داشته باشی، لذت بیشتری میبری و احتمالاً کتابهای بیشتری هم میخوانی.
پرسش: چطور بفهمم انگیزهام درونی است یا بیرونی؟
پاسخ: از خودت بپرس: «اگر هیچ کس مرا تشویق نکند، جایزهای نباشد و کسی هم مرا نبیند، باز هم این کار را انجام میدهم؟» اگر پاسخت «بله» باشد، یعنی انگیزهات درونی است. مثلاً اگر در خانه تنها هستی و کسی تو را نمیبیند، ولی باز هم دوست داری با توپ بازی کنی یا حرکات کششی انجام دهی، نشانهٔ انگیزهٔ درونی است.
پرسش: آیا انگیزهٔ بیرونی میتواند به درونی تبدیل شود؟
پاسخ: بله، این یکی از بهترین اتفاقهاست! مثلاً ممکن است در ابتدا به خاطر تشویق پدر یا مادرت هر روز صبح تمرین کنی، امّا بعد از چند هفته متوجه شوی که با این کار سرحالتر میشوی و خوابت بهتر میشود؛ آنگاه کمکم انگیزهات درونی میشود. این یعنی پاداش بیرونی راهی بوده برای آشنایی با لذت درونیِ حرکت.
سخن پایانی
حالا که با این دو نوع انگیزه آشنا شدی، میدانی که هر کدام جایگاه خود را دارند. انگیزهٔ درونی مثل یک دوست خوب همیشه همراه توست و انگیزهٔ بیرونی مثل یک مربی است که گاهی تو را هل میدهد تا قدم برداری. بهترین راه این است که از هر دو بهره ببری؛ با کمک پاداشهای کوچک شروع کنی و در همان حین، به دنبال لذت و شادابیای که ورزش به تو میدهد، بگردی. یادت باشد که هر حرکت کوچکی، چه در حیاط مدرسه، چه در خانه یا باشگاه، میتواند تو را قویتر، سالمتر و خوشحالتر کند. کافی است یک قدم بردار و ببینی که خودِ حرکت، بهترین پاداش را دارد.