رهبری: هدایت منصفانهٔ گروه، تصمیمگیری و ایجاد هماهنگی میان اعضا
رهبریِ منصفانه یعنی چه؟
رهبریِ منصفانه به این معناست که کسی که مسئولیت هدایت گروه را دارد، میان اعضا فرق نگذارد. مثلاً وقتی در یک پروژهٔ علمی گروهی، یکی از بچهها مسئول تقسیم کار میشود، نباید کارهای سخت را همیشه به یک نفر بدهد یا فقط با دوستان صمیمیاش هماهنگ کند. یک رهبرِ منصف، پیش از تقسیم کار از همه میپرسد که هر کسی در چه کاری تواناتر است و پس از شنیدن نظرها، وظایف را بهگونهای پخش میکند که همه احساس ارزشمندی کنند. همچنین وقتی بین دو عضو اختلافی پیش میآید، مثلاً یکی میخواهد موضوعِ نمایشنامهٔ کلاس دربارهٔ ورزش باشد و دیگری دربارهٔ طبیعت، رهبرِ منصف بدون طرفداری از یکی، از هر دو میخواهد دلیلشان را بگویند و بعد نظری میدهد که به نفعِ کل گروه باشد. انصاف در رهبری یعنی قانونِ یکسانی برای همه برقرار باشد و هیچ کس به خاطر سلیقه یا رابطهاش از دیگران بیشتر یا کمتر بهره نبرد.
تصمیمگیریِ درست در کار گروهی
یکی از کارهای اصلیِ رهبر، تصمیمگیری است. اما بهترین تصمیمها آنهایی نیستند که یک نفر بهتنهایی میگیرد؛ بلکه تصمیمهایی خوبند که با مشورتِ اعضا گرفته میشوند. برای نمونه، فرض کنید گروهی از دانشآموزان میخواهند برای جشن پایان سال یک غرفهٔ غذا درست کنند. رهبر گروه میتواند از همه بپرسد که هر کسی دوست دارد چه غذایی بپزد یا چه کاری انجام دهد. بعد از شنیدن پیشنهادها، با کمک خودِ بچهها گزینههایی را که شدنیتر و مورد علاقهٔ بیشترِ اعضاست، انتخاب کند. این کار باعث میشود همه احساس کنند در تصمیمگیری سهیم بودهاند و برای اجرا نیز انگیزهٔ بیشتری داشته باشند. در این میان، رهبر باید بتواند نظرهای متفاوت را کنار هم بگذارد و راهی میانه پیدا کند. مثلاً اگر بعضی غذاهای شور و بعضی شیرین پیشنهاد میدهند، میتواند تصمیم بگیرد که غرفه هم خوراکیِ شور داشته باشد هم شیرین، تا همه راضی باشند. تواناییِ تصمیمگیریِ مشارکتی، یکی از مهمترین مهارتهای یک رهبرِ کاربلد است.
| سبک تصمیمگیری | ویژگیها | نمونه در مدرسه |
|---|---|---|
| تصمیمگیریِ یکجانبه | فقط رهبر نظر میدهد و دیگران اجرا میکنند. | معلم بدون پرسش از بچهها تکلیف گروهی را تعیین میکند. |
| تصمیمگیریِ مشارکتی | همه نظر میدهند و رهبر نظرها را جمع میکند. | گروه برای انتخاب موضوع اردو، پیشنهادهای اعضا را بررسی میکند. |
| تصمیمگیریِ کارشناسی | رهبر پس از شنیدن نظرات، خودش نهایی میکند. | مسئول گروه پس از مشورت با بچهها، زمانِ مسابقه را تعیین میکند. |
هماهنگی، رمزِ پیشرفتِ گروه
هماهنگی یعنی همهٔ اعضا مثل قطعاتِ یک پازل در کنار هم قرار بگیرند تا کار بهخوبی پیش برود. نقشِ رهبر در هماهنگی این است که بینِ کارِ اعضا ارتباط برقرار کند. مثلاً در یک تیمِ سرودِ مدرسه، رهبر گروه باید هماهنگ کند که گروهِ صدا، گروهِ ساز و گروهِ هماهنگیِ صحنه، همه با هم هماهنگ باشند. اگر یکی از این گروهها زودتر یا دیرتر کارش را انجام دهد، اجرا بههم میریزد. یک رهبرِ ماهر، جلساتِ کوتاهِ هماهنگی میگذارد، از هر گروه میپرسد که در چه مرحلهای هستند و اگر مانعی هست، به رفعِ آن کمک میکند. همچنین رهبر باید به اعضا یادآوری کند که هدفِ نهایی، موفقیتِ همهٔ گروه است، نه فقط پیشرفتِ یک نفر. وقتی اعضا ببینند که رهبر به فکرِ هماهنگی و راحتیِ همه است، خودشان نیز با او همکاری بیشتری میکنند.