چاره: تدبیر و راهحل در زندگی روزمره
تدبیر یعنی چه؟ دو نوع چارهاندیشی
تدبیر یعنی پیشبینی کردن و نقشه کشیدن برای کارها. کسی که تدبیر دارد، قبل از اینکه مشکلی بزرگ شود، به فکر راهحل میافتد. برای اینکه بهتر متوجه شوی، بیا دو نوع چارهاندیشی را کنار هم مقایسه کنیم.
| نوع تدبیر | معنی ساده | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| تدبیر پیشگیرانه | کاری میکنی که اصلًا مشکل پیش نیاید | هر شب کیف مدرسه را مرتب میکنی تا صبح گم نکنی دفتر مشق را |
| تدبیر درمانی | وقتی مشکل به وجود آمد، دنبال راهحل میگردی | دفتر مشق را گم کردهای؛ دوستانت را بپرس یا از معلم کمک بخواه |
هر دوی این چارهها مهم هستند. اما همیشه بهتر است زودتر به فکر باشی تا مجبور نشوی برای مشکل بزرگتر راهحل پیدا کنی.
کاربرد چارهاندیشی در مدرسه و خانه
فرض کن فردا آزمون ریختهای و هنوز چند تمرین را بلد نیستی. یک راهحل عجولانه این است که شب دیروقت بیدار بمانی و بدون تمرکز درس بخوانی. اما یک چارهٔ بهتر این است که: اول تمرینهای سادهتر را انجام دهی، بعد از یکی از همکلاسیهای درسخوان کمک بگیری، و سپس چند دقیقه استراحت کنی و دوباره تمرین کنی. یا مثلاً در زنگ ورزش با دوستت دعوایت شده. یک تدبیر خوب این است که اول نفس عمیق بکشی، بعد آرام بگویی «بیا پنج دقیقه با هم حرف بزنیم و ببینیم مشکل از کجاست». گاهی بهترین راهحل، گفتگو کردن است نه داد زدن.
در خانه هم همیشه چارههایی هست. مثلاً اگر مدام مداد رنگیهایت گم میشود، یک جعبه مخصوص بساز و روی آن برچسب بزن «جعبه هنر». یا اگر تکالیف بعد از ظهر را فراموش میکنی، یک برنامهٔ هفتگی روی دیوار اتاقت بچسبان و هر روز بعد از ناهار با خودت بگو: «اول مشق، بعد بازی». این کارها تدبیر نام دارد.
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ
پرسش ۱: آیا هر راهحلی که زود جواب بدهد، یک چارهٔ خوب است؟
پاسخ: نه همیشه. گاهی راهحل سریع مثل دروغ گفتن برای رهایی از تنبیه، بعداً مشکل بزرگتری درست میکند. چارهٔ واقعی باید در بلندمدت به کارت بیاید و به دیگران هم آسیب نزند.
پرسش ۲: اگر یک چاره امتحان کردم و جواب نداد، یعنی من آدم بیتدبیری هستم؟
پاسخ: خیر. کسی که تدبیر دارد، همان کسی است که وقتی راه اول جواب نداد، ناامید نمیشود و راه دوم و سوم را امتحان میکند. اشتباه کردن بخشی از چارهاندیشی است.
پرسش ۳: آیا همیشه باید تنها به فکر چاره باشم یا میتوانم از دیگران کمک بگیرم؟
پاسخ: یکی از هوشمندانهترین تدبیرها این است که بدانی کی باید از پدر، مادر، معلم یا دوستت کمک بگیری. کمک خواستن نشانهٔ ضعف نیست، نشانهٔ عقل است.
نکتهٔ پایانی (با نگاهی به آنچه خواندیم):
چاره یعنی راهحلی که با فکر کردن به دست میآوری. تدبیر یعنی پیش از وقوع مشکل، نقشه داشتن. برای هر مسئلهٔ کوچک روزمره - از گم شدن خودکار تا دعوا با خواهر یا برادر - همیشه بیش از یک راهحل وجود دارد. اگر راه اول جواب نداد، راه دوم را امتحان کن. به یاد داشته باش: آدمِ چارهاندیش کسی نیست که هرگز اشتباه نمیکند، بلکه کسی است از اشتباهاتش درس میگیرد و دفعهٔ بعد بهتر فکر میکند. پس از همین امروز شروع کن: برای کوچکترین کارهایت، یک تدبیر ساده بنویس و ببین چه فرقی در زندگیت ایجاد میشود.