برانی: دور کنی، طرد کنی
دو شکل اصلی برانی: آشکار و پنهان
رفتارهایی که باعث دور کردن دیگران میشود، دو نوع اصلی دارد. گاهی ما آگاهانه و آشکار کسی را طرد میکنیم، مثلاً به همکلاسی خود میگوییم: «با تو بازی نمیکنم» یا در صف ناهار جلوی او میایستیم و راه نمیدهیم. گاهی هم برانی به شکل پنهان انجام میشود؛ مثل قهر کردن بدون توضیح، نادیده گرفتن سلام دیگری، یا پشت سر کسی حرف زدن تا دیگران هم از او دور شوند. هر دوی این شکلها باعث میشود آن فرد احساس تنهایی و ناراحتی کند.
| نوع برانی | مثال در زندگی دانشآموز | نتیجه برای فرد طردشده |
|---|---|---|
| آشکار | گفتن «تو دیگر عضو گروه ما نیستی» در زنگ تفریح | خجالت و گریه کردن |
| پنهان | هیچ وقت جواب سلام آن دختر را ندادن | سردرگمی و کمشدن اعتمادبهنفس |
وقتی خودمان برانی میکنیم یا دیگران با ما برانی میکنند
فرض کن در گروهبندی برای مسابقهٔ علمی، دوست صمیمیات به بقیه میگوید: «ما به او نیاز نداریم». چه حسی پیدا میکنی؟ احتمالاً دلت میشکند و با خودت میگویی: «مگر من چه کار بدی کردهام؟» این همان احساسی است که دیگران هم وقتی ما آنها را دور میکنیم، دارند. یا گاهی خودت ممکن است از سر دلخوری به یک همکلاسی بگویی: «دیگه باهات حرف نمیزنم». این کار ساده، مثل دیواری بزرگ بین شما دو نفر میشود. در خانه هم گاهی پدر یا مادر میگویند: «تا تکالیفت را تمام نکنی، با دوستت تلفنی صحبت نمیکنی». این هم نوعی برانی موقتی است که هدفش یاد دادن مسئولیت است، اما اگر زیادی تکرار شود، کودک احساس میکند دوستش داشته شدن به شرط «خوب بودن» است.
سه پرسش چالشی دربارهٔ برانی
پرسش نخست: اگر دوستم مرا از گروهش دور کند، آیا من هم باید او را طرد کنم؟
پاسخ: نه. طرد کردن به جای طرد شدن فقط درد را دو چندان میکند. بهتر است با آرامش بپرسی: «چرا دیگر نمیخواهی با من باشی؟» شاید سوءتفاهمی پیش آمده که با حرف زدن حل میشود.
پرسش دوم: گاهی از سر شوخی به دوستم میگویم «برو کنار» ولی ناراحت میشود. چرا؟
پاسخ: شوخی وقتی شوخی است که هر دو طرف از آن لذت ببرند. اگر کلمات «دور شو» یا «برو کنار» با لحن تند گفته شود، مثل این میماند که او را از خودت برانی. بهتر است شوخیهایت را طوری انتخاب کنی که کسی احساس طرد شدن نکند.
پرسش سوم: آیا گاهی برانی کردن خوب است؟ مثلاً از کسی که قلدری میکند دور شویم.
پاسخ: بله. دوری کردن از کسی که به تو آسیب میزند (مثلاً کتک میزند یا مسخره میکند) نوعی مرزبندی سالم است. در این حالت به آن «برانی محافظتی» میگوییم. اما باز هم بهتر است اول مشکل را با کمک معلم یا والدین حل کنی، نه اینکه بیتوضیح او را طرد نمایی.
آنچه در این آموختیم:
برانی یا طرد کردن، چه آشکار و چه پنهان، باعث میشود دیگران احساس تنهایی و بیارزشی کنند. ما میتوانیم به جای دور کردن، با گفتن حس واقعیمان (مثلاً «از این کارت ناراحت شدم» یا «الان حوصلهٔ بازی ندارم، بعداً باهم باشیم») ارتباط سالمتری بسازیم. اگر کسی ما را طرد کرد، به جای انتقام، گفتگو کنیم. و اگر دیدیم دوستی دارد دیگران را برانی میکند، مهربانانه به او بگوییم: «بیا راه بهتری پیدا کنیم». یادمان باشد هرکس گاهی اشتباه میکند، ولی همیشه میتواند دوباره از نو شروع کند.