کتاب «آفریدههای ساکت خدا»: نگاهی به شگفتیهای خاموش طبیعت
موجودات ساکت چه کسانی هستند؟
حتماً تا حالا سگ همسایه را شنیدهاید که پارس میکند یا گربهای که میو میو میکند. اما کتاب «آفریدههای ساکت خدا» دربارهٔ جاندارانی حرف میزند که تقریباً هیچ صدایی از آنها نمیشنویم. مثلاً کرم خاکی که در زیر زمین بدون هیچ صدایی تونل میزند و خاک را برای رشد گیاهان آماده میکند. یا قارچها که روی چوبهای پوسیده رشد میکنند و بدون هیچ سر و صدایی، مواد مرده را به غذای گیاهان تبدیل میکنند. حتی جلبکهای کوچک داخل آب که با چشم دیده نمیشوند، اما اکسیژن تولید میکنند.
نویسنده کتاب، نانسی سویتلند، میگوید این موجودات مثل یک تیم مخفی در طبیعت کار میکنند. شاید صدای آنها را نشنویم، اما اگر نبودند، زندگی روی زمین خیلی فرق میکرد. برای مثال، اگر کرم خاکی نبود، خاک سفت و غیرقابل کشت میشد و سبزیجات و گلها نمیتوانستند رشد کنند.
| گونهٔ جاندار | میزان سر و صدا | نقش در طبیعت |
|---|---|---|
| کرم خاکی | بسیار کم (تقریباً بیصدا) | هوادهی و نرم کردن خاک |
| قورباغه | نسبتاً پرصدا (قور قور میکند) | کنترل جمعیت حشرات |
| قارچ (گونههای مختلف) | کاملاً بیصدا | تجزیهٔ مواد مرده |
این کتاب چه ربطی به زندگی روزمرهٔ ما دارد؟
حتماً در حیاط مدرسه یا پارک، لابهلای برگهای خشک، جانوران ریز و درشتی دیدهاید که ساکت هستند. کتاب «آفریدههای ساکت خدا» به شما یاد میدهد چطور به این موجودات آرام توجه کنید. مثلاً وقتی زیر یک سنگ را نگاه میکنید و یک هزارپا را میبینید که بیصدا میخزد، الان میدانید که او مشغول خوردن مواد گیاهی مرده است و به تمیز شدن طبیعت کمک میکند.
یا وقتی در باغچهٔ خانه، حلزونی را میبینید که برگ کاهو را میخورد، به جای اینکه بترسید یا آن را بردارید، میتوانید چند دقیقه ساکت تماشایش کنید. ترجمهٔ حسین سیدی این مفاهیم را با زبانی شیرین و ساده برای بچههای ایران روان کرده است. یکی از مثالهای کتاب دربارهٔ زنبورهای بیعسل است که بدون صدا از گلی به گل دیگر میروند و گردهافشانی میکنند؛ همان کاری که باعث میشود سیب و گیلاس و خیار در باغچهٔ پدربزرگ به بار بنشینند.
سه پرسش چالشی از دنیای آفریدههای ساکت
پاسخ: بله، بیشتر وقتها مورچهها بیصدا کار میکنند. البته گاهی صداهای زیری تولید میکنند که ما نمیشنویم. ولی در کتاب به آنها به عنوان موجودات ساکت و منظم اشاره شده است.
پاسخ: منظور نویسنده این است که در میان همهٔ جاندارانی که خدا آفریده، گروهی هستند که خیلی آرام و بیادعا زندگی میکنند. این اسم به ما یادآوری میکند که حتماً موجودات بزرگ و پرصدا را نبینیم تا به عظمت طبیعت پی ببریم.
پاسخ: بله، در چند فصل کتاب از گیاهانی مثل سرخس و خزه نام برده شده که هرگز صدا تولید نمیکنند، اما میلیونها سال است که روی زمین زندگی میکنند و برای دیگر جانداران سایه و غذا فراهم میآورند.