کهن: معنای قدیم و گذشته در زندگی روزمره
کهن در برابر نو؛ دو دنیای متفاوت
واژهٔ «کهن» یعنی چیزی که خیلی وقت پیش ساخته شده یا مربوط به روزهای دور است. مثلاً وقتی میگوییم «سفالهای کهن»، یعنی کاسه و کوزههایی که شاید پدر بزرگهای پدر بزرگهای ما از آنها آب میخوردند. فرق «کهن» با «قدیمی» در این است که «کهن» معمولاً برای چیزهایی به کار میرود که خیلی ارزشمند یا آموزنده هستند. مثلاً یک دفتر مشق پارسال شما «قدیمی» است، اما یک سنگنبشتهٔ ۳۰۰۰ ساله «کهن» نام دارد.
در کتابهای درسی فارسی، با داستانهای کهن زیادی روبرو میشویم مثل «کلیله و دمنه» یا «شاهنامه». این کتابها از هزاران سال پیش به دست ما رسیدهاند و هنوز هم از آنها درس میگیریم. برای اینکه بهتر فرق بین چیزهای کهن و امروزی را ببینید، به این جدول نگاه کنید:
| چیز کهن | چیز امروزی در زندگی ما |
|---|---|
| قلم نی و دوات | خودکار و رواننویس |
| چراغ گردسوز (پیهسوز) | چراغالایدی و لامپ برق |
| نامهٔ دستنویس روی کاغذ | پیامک و وویس در گوشی |
کهن را در کجای زندگی خودمان میبینیم؟
شاید فکر کنید که «کهن» فقط در موزهها یا کتابهای تاریخی پیدا میشود. اما نه! خیلی از چیزهای کهن هنوز هم در زندگی روزمرهی ما هستند. مثلاً خیلی از ضربالمثلهایی که پدر و مادرتان به کار میبرند، مثل «آب رفته به جوی باز نمیگردد» یا «عجله کار شیطان است»، داستانهای کهن دارند. یا وقتی در مهمانی «سبزیپلو با ماهی» میخورید، دارید یک سنت کهن را ادامه میدهید که از زمانهای دور در شب عید نوروز مرسوم بوده است.
حتی بعضی بازیهای محلی مثل «گرگم به هوا» یا «لی لی» هم بازیهای کهنی هستند که پدربزرگ و مادربزرگ شما هم در کودکی آنها را بازی میکردند. پس کهنهها همیشه دور ریختنی نیستند؛ گاهی کهن یعنی چیزی که ارزش نگه داشتن را دارد.
سه پرسش چالشی دربارهٔ کهن و گذشته
نه! کهن بودن فقط به قدمت نیست، به ارزش هم بستگی دارد. مثلاً یک تکه کاغذ مچاله شده از دفتر پارسال قدیمی است ولی کهن نیست. ولی یک سکهٔ ۲۰۰۰ ساله که نشاندهندهٔ تمدن هخامنشی است، کهن محسوب میشود.
چون آنها مثل یک دفترچه خاطرات بزرگ برای همهٔ مردم ایران هستند. با دیدن سفالهای کهن یا کتیبهها میفهمیم که مردم قدیم چطور زندگی میکردند، چه میخوردند، چه لباس میپوشیدند و چه فکر میکردند. این یعنی شناخت ریشههای خودمان.
بله! همین الان گوشی همراهی که در دست داری، اگر ۱۰۰ سال دیگر در موزه بگذارند، برای بچههای آن زمان یک دستگاه «کهن» و قدیمی خواهد بود. پس ما الان هم داریم چیزهایی میسازیم که روزی کهن خواهند شد.