چرا نادان دل سنگ را هم به ناله میآورد؟
نادان کیست و چرا حوصلهٔ دیگران را سر میبرد؟
در این بیت، شاعر به ما میگوید که «نادان» کسی است که کارهای نسنجیده و بیادبانه انجام میدهد. او ارزش و احترامی برای دیگران قائل نیست. کلمهٔ «سبکعقل» یعنی کسی که بدون فکر حرف میزند و کاری میکند. شاعر میگوید حتی دلِ سنگ و کوه که بسیار سخت و مقاوم هستند، از دست نادان به ناله میآید. یعنی آزار نادان آنقدر زیاد است که صبورترین موجودات را هم بیتاب میکند.
چرا نادان این قدر آزاردهنده است؟ چون «شکوه» ندارد. «شکوه» یعنی ارزش، اعتبار یا مقامی که باعث شود دیگران به حرفش گوش بدهند یا از او حساب ببرند. یک نادان در نظر مردم چیزی نیست، پس هیچ کس جلو کارهای زشت او را نمیگیرد. او میتواند هر بیادبی بکند بدون این که بترسد. این بیترسی و گستاخی باعث میشود حتی کوه و سنگ از دستش ناله کنند.
| رفتار | نادان | دانا |
|---|---|---|
| حرف زدن با دیگران | داد میزند و قطع میکند | با آرامش گوش میدهد |
| اشتباه کردن | تقصیر را به گردن دیگران میاندازد | عذرخواهی میکند و درس میگیرد |
| احترام به دیگران | هیچ ارزشی قائل نیست | به همه احترام میگذارد |
در زندگی روزمرهٔ خودمان چه نمونههایی از این نادان داریم؟
فرض کن در زنگ تفریح، یکی از همکلاسیهایت بیاجازه دفتر مشق تو را برمیدارد و شروع میکند به خط خطی کردنش. تو ناراحت میشوی، اما او میگوید: «چه اهمیتی دارد؟ یک دفتر دیگر میخری!» این همان رفتار نادان است. او نه از تو حساب میبرد، نه از معلم میترسد. چون فکر میکند کسی جلودارش نیست. یا مثلاً در حیاط مدرسه، کسی که مدام با صدای بلند فریاد میزند و نظم بازی را به هم میزند، حوصلهٔ همه را سر میبرد. بچههای دیگر از دست او ناله میکنند، انگار که دلشان سنگ شده باشد.
در خانه هم گاهی خواهر یا برادر کوچکتر (بدون این که قصد بدی داشته باشد) با کارهای تکراری و بیفکر، شما را کلافه میکند. مثلاً یک ربع پشت سر هم اسم تو را صدا میزند بدون این که حرفی داشته باشد. این هم نمونهای از «نادانی» سبک است که حوصلهٔ هر کسی را حتی اگر خیلی صبور باشد، سر میبرد.
سه پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ این بیت
پاسخ: بله، «نادانی» در این شعر به معنی بیسوادی نیست. یعنی کسی که اخلاق خوب ندارد، به فکر دیگران نیست و بیادبانه رفتار میکند. یک آدم باسواد هم اگر این طوری باشد، نادان حساب میشود.
پاسخ: چون سنگ و کوه نماد صبر و مقاومت هستند. معمولاً میگوییم «مثل کوه صبور است». شاعر میخواهد بگوید که آزار نادان آن قدر زیاد است که حتی صبورترین موجودات را هم از پا درمیآورد. اگر کوه و سنگ ناله کنند، پس انسان عادی چطور میتواند طاقت بیاورد؟
پاسخ: بهترین کار این است که مثل همان نادان رفتار نکنی. با آرامش حرفت را بزن، اگر ممکن است از او دور شوی. اگر کسی به تو بیاحترامی کرد، پیش یک بزرگتر ماجرا را بگو. نادان چون «شکوه» ندارد، شاید به حرف تو گوش ندهد، ولی معلم یا پدر و مادر میتوانند جلوی او را بگیرند.
آیا تا به حال از دست کسی ناله کردهای که بیفکر و بیادب بود؟ دفعهٔ بعد سعی کن اول آرام باشی، بعد منطقی حرفت را بزنی. به یاد داشته باش: نادان شکوه ندارد، اما تو میتوانی با دانایی خودت را نشان بدهی.