راز «زیرا» در جمله: چرا و برای چه؟
زیرا و برای اینکه یعنی چه؟
گاهی در جمله میگوییم: «دیروز به کتابخانه رفتم، زیرا میخواستم کتاب جدید برادرم را پیدا کنم.» این «زیرا» به ما میگوید چرا کسی به کتابخانه رفته است. «برای اینکه» هم همین کار را میکند. مثلاً: «ناهارم را تند تند خوردم، برای اینکه وقت بازی طنابکشی را از دست ندهم.» هر دو کلمه، ۱ کار مهم انجام میدهند: دلیل آوردن.
به این دو، «حرفربط» میگوییم؛ چون جمله را به دلیلی که پشت آن است وصل میکنند. اگر «زیرا» نباشد، جملهٔ ما یک خبر خشک و خالی است. اما با «زیرا»، جمله جان میگیرد و شنونده میفهمد قصد ما چه بوده است.
| جمله بدون دلیل | جمله با «زیرا» یا «برای اینکه» |
|---|---|
| مدادتراشم را گم کردم. | مدادتراشم را گم کردم، زیرا آن را روی نیمکت حیاط گذاشتم و باد برد. |
| صبح زود بیدار شدم. | صبح زود بیدار شدم، برای اینکه قبل از کلاس نقاشی تمرین کنم. |
| هوا سرد است. | هوا سرد است، زیرا دیشب برف زیادی باریده بود. |
یک روز پر از «چرا» با زیرا و برای اینکه
بیا یک روز عادی مدرسه را تصور کنیم. صبح که از خواب بیدار میشوی، مادرت میپرسد: «چرا امروز زودتر آماده شدی؟» تو جواب میدهی: «زیرا میخواهم قبل از زنگ اول با دوستم سارا تمرین دیکته کنم.» در راه مدرسه، دوستت میپرسد: «چرا کولهپشتیات اینقدر سنگین است؟» میگویی: «برای اینکه امروز هم کتاب علوم داریم، هم کتاب ریاضی و هم دفتر مشق.» در کلاس، معلم میپرسد: «چرا درختان در پاییز برگشان را میریزند؟» تو با خیال راحت پاسخ میدهی: «زیرا کم شدن آب و نور باعث میشود درخت انرژی خود را ذخیره کند.» ببین! هر جا پرسش «چرا» هست، پاسخ آن با «زیرا» یا «برای اینکه» شروع میشود یا در میانهٔ جمله میآید.
سه پرسش و پاسخ چالشی
❓ پرسش ۱: آیا همیشه باید بعد از «زیرا» یک جملهٔ کامل بیاوریم؟
پاسخ: بله. «زیرا» همیشه یک جملهٔ کامل میخواهد. مثلاً نمیتوان گفت: «دیر به مدرسه رسیدم، زیرا اتوبوس.» باید گفت: «دیر به مدرسه رسیدم، زیرا اتوبوس دیر آمد.» پس حواست به جمله بودن بخش دوم باشد.
❓ پرسش ۲: فرق «زیرا» و «برای اینکه» در نوشتن انشا چیست؟
پاسخ: «برای اینکه» بیشتر در پاسخ به سؤال «برای چه هدفی؟» به کار میرود. اما «زیرا» دلیل و علت را بیان میکند. در انشا میتوانی هر دو را به کار ببری، ولی اگر میخواهی جمله رسمیتر شود، «برای اینکه» را انتخاب کن. در کتابهای درسی فارسی پایهٔ ششم و هفتم، هر دو شکل دیده میشود.
❓ پرسش ۳: آیا میتوان دو «زیرا» پشت سر هم در یک جمله آورد؟
پاسخ: نه، این کار جمله را گیجکننده میکند. بهتر است دلیل اصلی را با یک «زیرا» بنویسیم. مثلاً: «امروز خوشحالم، زیرا معلم از من تعریف کرد، زیرا خوب درس خوانده بودم» درست نیست. بگو: «امروز خوشحالم، زیرا معلم از من تعریف کرد؛ برای اینکه خوب درس خوانده بودم.»
«زیرا» و «برای اینکه» مثل دو دوست خوب به جملهٔ تو دلیل و منطق میدهند. هر وقت خواستی بگویی چرا کاری انجام دادی، از این دو کلمه استفاده کن. در نوشتههایت، حواست باشد که بعد از آنها حتماً یک جملهٔ کامل بیاوری. فراموش نکن: «زیرا» علت را میگوید، «برای اینکه» بیشتر به هدف اشاره دارد. با تمرین کردن، خیلی زود این دو کلمه در نوشتههایت جا میافتند و انشاهایت را زیباتر و قانعکنندهتر میکنند. حالا میتوانی بگویی: «من این مقاله را خوب خواندم، برای اینکه رمز «زیرا» را یاد بگیرم»