علیاکبر دهخدا؛ نویسنده، شاعر و لغتشناس بزرگ ایرانی
دهخدا که بود و چه کارهای مهمی انجام داد؟
علیاکبر دهخدا در سال ۱۲۵۸ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. او وقتی کوچک بود پدرش را از دست داد، اما با تلاش بسیار درس خواند و به یکی از بزرگترین دانشمندان ایران تبدیل شد. دهخدا هم شاعر بود، هم نویسنده و هم لغتشناس. یعنی کسی که معنی واژهها را پیدا میکند و برای دیگران توضیح میدهد.
مهمترین کار او نوشتن فرهنگ لغت دهخدا است. این فرهنگ بزرگ، مثل یک دانشنامهٔ فارسی است که معنی هزاران واژه را با مثالهای جالب توضیح میدهد. دهخدا بیش از ۴۰ سال از عمرش را صرف جمعآوری این واژهها کرد. تصور کن تو بخواهی معنی همهٔ واژههای کتابهای درسی ات را در یک دفتر بنویسی و مرتباً به آن اضافه کنی. این کار دهخدا بود، اما در اندازهای بسیار بزرگتر!
| زمینهٔ فعالیت | کار مهم دهخدا | مثال برای دانشآموز | لغتشناسی | نوشتن فرهنگ بزرگ لغت (مثل یک دیکشنری بسیار قطور) | مثل وقتی که معنی واژهٔ «ستاره» را در آبآب میبینی، اما هزاران واژهٔ دیگر هم دارد | نوشتههای سیاسی و اجتماعی | روزنامهنویسی و مقالهنویسی با نام مستعار «دخو» | مثل انشایی که برای آگاه کردن دوستانت دربارهٔ نظافت مدرسه مینویسی | شاعری | سرودن شعرهای زیبا، از جمله حکایت «وطندوستی» | مثل شعری که در آن بگویی «ایران خانهٔ من است، دوستش میدارم» |
|---|
چرا حکایت «وطندوستی» برای ما مهم است؟
دهخدا شعری به نام «وطندوستی» سروده است که در آن از ارزش وطن و عشق به کشورش میگوید. این شعر را خیلی از دانشآموزان در کتاب فارسی خواندهاند. او در این شعر نشان میدهد که دوست داشتن کشور مثل دوست داشتن مادر است. همان طور که از مادرت مراقبت میکنی، باید از کشورت هم مراقبت کنی.
مثال از زندگی خودت: فرض کن در حیاط مدرسه، یک دانشآموز کاغذ بیندازد روی زمین. تو اگر دوستدار مدرسهات باشی، آن کاغذ را برمیداری و در سطل زباله میاندازی. دهخدا هم میگوید: «وطندوست کسی است که به آب و خاک و مردم کشورش احترام بگذارد و برای آبادانی آن تلاش کند.»
این شعر به ما یادآوری میکند که هر کس، حتی یک دانشآموز، میتواند با کارهای کوچک خود وطندوستی را نشان بدهد. مثلاً با آب هدر ندادن، دوست داشتن همکلاسیها، درس خواندن برای پیشرفت ایران، و پرهیز از کارهایی که به کشور آسیب میزند.
سه پرسش و پاسخ دربارهٔ دهخدا
پاسخ: نه! دهخدا کارهای گوناگونی انجام میداد. او شاعر بود و شعرهای زیبایی سروده است. همچنین روزنامهنگار بود و مقاله مینوشت. حتی مدتی وکیل مجلس شد. اما شهرت اصلی او به خاطر فرهنگ لغت بزرگی است که نامش روی آن است.
پاسخ: این فرهنگ بیش از ۲۰۰ جلد میشود! اگر همهٔ جلدهای آن را کنار هم بگذاری، یک قفسهٔ بزرگ کتابخانه را پر میکند. در این فرهنگ، معنی نزدیک به ۴۰۰ هزار واژه با توضیحات و مثال نوشته شده است. یعنی اگر هر روز ۱۰ واژه را بخوانی، سالها طول میکشد تا همه را تمام کنی!
پاسخ: چون دهخدا به زبان فارسی خدمت بزرگی کرد. او نشان داد که واژههای فارسی بسیار زیبا و پر معنی هستند. وقتی ما واژهٔ درست فارسی را به جای واژهٔ بیگانه به کار میبریم، در واقع یاد دهخدا را زنده نگه داشتهایم. مثلاً به جای «آبآب» که واژهٔ فرانسوی است، میگوییم «فرهنگ لغت». این کار را دهخدا به ما یاد داد.