سپیدهدم: زمان برآمدن سپیده، سحرگاه، بامداد
سپیدهدم از کجا آغاز میشود؟
آیا تا به حال صبح زود از خواب بیدار شدهاید و دیدهاید که هوا کمکم روشن میشود؟ به این لحظههای زیبا سپیدهدم میگویند. سپیدهدم زمانی است که خورشید هنوز بالای کوهها یا پشت بام خانهها دیده نمیشود، ولی نور آن از پایین آسمان به آرامی به چشم ما میرسد. دانشمندان به این پدیده «پراکندگی نور» میگویند. وقتی نور خورشید به ذرههای ریز گرد و غبار در هوا میخورد، رنگهای آبی و نارنجی در آسمان پخش میشوند.
| نام مرحله | چگونه به نظر میرسد؟ | تقریباً چه ساعتی؟ |
|---|---|---|
| سپیدهٔ اول (فجر کاذب) | نور باریک و عمودی شبیه دم گرگ در آسمان | حدود یک ساعت پیش از طلوع خورشید |
| سپیدهٔ دوم (فجر صادق) | نور پهن و افقی در سراسر افق شرقی | حدود ۳۰ دقیقه پیش از طلوع |
| بامداد و سحرگاه | آسمان به رنگ نارنجی و روشنایی کامل | تا لحظهٔ بیرون آمدن خورشید |
سپیدهدم در زندگی روزمرهٔ ما
اگر صبحها برای مدرسه از خواب بیدار میشوید، احتمالاً سپیدهدم را دیدهاید. در فصل پاییز و زمستان که هوا دیرتر روشن میشود، هنگام آماده شدن برای رفتن به مدرسه، آسمان هنوز کمی تاریک است ولی کمکم نور از پشت کوهها بالا میآید. بعضی از دانشآموزانی که روستا زندگی میکنند، صدای خروس را هنگام سپیدهدم میشنوند. خروسها با دیدن نور کم صبح، بانگ سر میدهند. در شهر نیز نور سپیدهدم به شما میگوید که وقت بیدار شدن و خوردن صبحانه است. مثلاً وقتی چراغ اتاق را خاموش میکنید و میبینید از لابهلای پرده، نور نارنجی به داخل میافتد، یعنی سپیدهدم شروع شده است.
چند پرسش و پاسخ جالب دربارهٔ سپیدهدم
پرسش: چرا گاهی صبح زود آسمان قرمز میشود؟
پاسخ: چون نور خورشید هنگام طلوع باید از لایهٔ ضخیمتری از هوا عبور کند. در این مسیر، رنگ آبی پراکنده میشود و رنگ قرمز و نارنجی به چشم ما میرسد. همان طور که یک توپ قرمز از دور بهتر دیده میشود.
پرسش: آیا همیشه میتوان سپیده را دید؟
پاسخ: خیر. در روزهای ابری یا بارانی، ابرها جلوی نور را میگیرند و آسمان صاف نیست. همچنین در شهرهایی که نور چراغها زیاد است (آلودگی نوری)، تشخیص سپیده دشوارتر میشود. بهترین جا برای دیدن سپیدهدم، دشت و کوهستان و حومهٔ شهر است.
پرسش: چرا در بعضی ماههای سال سپیدهدم زودتر از ماههای دیگر است؟
پاسخ: به دلیل گردش زمین به دور خورشید و تغییر زاویهٔ تابش نور. در تابستان شبها کوتاهتر است و خورشید زودتر طلوع میکند. در زمستان شب طولانیتر است، بنابراین سپیدهدم دیرتر فرا میرسد. مثلاً در تیرماه ممکن است ساعت ۴ صبح هوا روشن شود اما در دی ماه همین روشنایی حدود ساعت ۶ و ۳۰ دقیقه رخ میدهد.
آنچه در این مقاله خواندیم: سپیدهدم لحظهٔ زیبایی است که تاریکی شب به روشنایی صبح تبدیل میشود. این پدیده دو مرحله دارد: سپیدهٔ اول و سپیدهٔ دوم. دانشآموزان میتوانند سپیدهدم را هنگام بیدار شدن برای مدرسه، به خصوص در پاییز و زمستان، مشاهده کنند. رنگ قرمز و نارنجی آسمان هنگام سپیده به دلیل پراکندگی نور خورشید در لایههای هواست. اگر فرصت کردید، یک روز صبح زود از خواب بیدار شوید، به آسمان شرق نگاه کنید و زیبایی سحرگاه را با چشم خود ببینید.