بیآزارت: یعنی دوستت دارم و مزاحمت نمیشوم
بیآزاری یعنی چه؟ دو شکل مهم از بیآزاری
«بیآزارت» یعنی کاری میکنم که برایت آزاردهنده نباشد و تو را به زحمت نیندازد. خیلی از ما دوست داریم به دیگران کمک کنیم، اما گاهی بدون اینکه بفهمیم، کارمان باعث ناراحتی یا خستگی طرف مقابل میشود. برای این که خوب متوجه شوید، بیایید این مفهوم را به دو بخش تقسیم کنیم:
| نوع بیآزاری | یعنی چه؟ | مثال در مدرسه |
|---|---|---|
| بیآزاری رفتاری | کاری نکنیم که دوستمان اذیت شود، مثلاً داد نزنیم یا وسایلش را بیاجازه برنداریم. | موقع زنگ تفریح کیف دوستت را روی میز نمیکشی تا مدادها بریزند بیرون. |
| بیآزاری گفتاری | از کلمههایی استفاده کنیم که به کسی برنخورد و او را خجالتزده یا ناراحت نکند. | به جای این که بگویی «تو اصلاً بلد نیستی نقاشی بکشی»، بگویی «بیا با هم تمرین کنیم». |
چطور بدون زحمت دادن، به دیگران کمک کنیم؟
گاهی فکر میکنیم کمک کردن یعنی همهی کار را برای دیگری انجام دهیم. اما کمک بیآزار یعنی طوری رفتار کنیم که طرف مقابل احساس سنگینی یا اجبار نکند. چند مثال روزمره برای دانشآموزها:
مثال دو وقتی میخواهی در گروهکلاسی کمک کنی، اول بپرس «کجایش را میخواهی کمک کنم؟». این کار نشان میدهد به نظر طرف مقابل احترام میگذاری و نمیخواهی خودت را به او تحمیل کنی.
مثال سه در خانه اگر میخواهی به خواهر یا برادر کوچکت کمک کنی تا تکالیفش را بنویسد، راه حل را به او نگو؛ فقط راهنمایی کن. اینطوری او خودش به جواب میرسد و زحمت اضافه برایت ندارد.
سه پرسش چالشی دربارهٔ بیآزاری
پرسش یک: اگر دوستم ناراحت است و من میخواهم دلداری بدهم، چه کار کنم که بیآزار باشم؟
پاسخ: اول کنارش بنشین و فقط بگو «میبینم ناراحتی، اگر دوست داری حرف بزن، گوش میکنم». هیچ وقت نگو «غصه نخور، موضوع مهمی نیست» چون این کار احساساتش را نادیده میگیرد. بیآزاری یعنی حرف نادرست نزنی که فکر کنی دلداری است ولی در واقع دلخورکننده است.
پرسش دو: گاهی بدون این که بخواهم، صدایم بلند میشود یا وسایل دیگران را جابهجا میکنم. این بیآزاری است؟
پاسخ: نه، این کارها میتوانند آزار غیرعمدی باشند. مثلاً اگر سر کلاس مدام با خودکار روی میز ضربه بزنی، حتی اگر قصد نداشته باشی، تمرکز همکلاسی را به هم میریزی. برای بیآزار بودن، باید رفتارمان را کنترل کنیم، حتی اگر نیت بدی نداشته باشیم.
پرسش سه: اگر کسی از من کمک خواست، ولی کمک کردن من باعث میشود او به من بدهکار شود یا خجالت بکشد. چه کنم؟
پاسخ: کمک بیآزار یعنی طوری کمک کنی که طرف مقابل احساس حقارت یا بدهکاری نکند. مثلاً اگر دوستت خودکارش را گم کرده، به جای این که بگویی «بگیر، بعداً پس میدهی»، بگو «خواهش میکنم، این یکی اضافه دارم، مال خودت باشد». هیچ شرطی برای برگرداندن نگذار.
نکتههای طلایی برای یک دانشآموز بیآزار:
بیآزار بودن یعنی همیشه قبل از هر کاری فکر کنیم: «آیا این کار باعث خستگی، دلخوری یا زحمت طرف مقابل میشود؟» کمک کردن عالی است، اما مهمتر این است که کمکمان بیآزار باشد. از امروز سعی کن وقتی با دوستت حرف میزنی، لحن صدایت را آرام بگیری. وقتی میخواهی قلمی را قرض بگیری، اول اجازه بگیری. وقتی ناراحتی کسی را میبینی، بدون نصیحت کردن فقط گوش کنی. این کارها دوستیهایت را محکمتر و مدرسه را جای خوشایندتری میکند. بیآزار باش تا بیآزار ببینی.