تشبیه در شعر «بال در بال پرستوها»: پروانهها بر دوش سوار سبز
دو تشبیه دیدنی در شعر
| تشبیه | مشبه (چیزی که میخواهیم بگوییم) | مشبهبه (چیزی که شبیهش میکنیم) | ویژگی مشترک |
|---|---|---|---|
| شال بودن پروانهها | گروه زیادی از پروانهها | شال (روسری بلند و نازک) | روی دوش افتادن، نرمی، رنگارنگی |
| فواره بودن گنجشکها | دستهٔ گنجشکها که یکباره از زمین بلند میشوند | فواره (آبی که از زمین به بالا میپاشد) | جستن ناگهانی، بالا رفتن، پخش شدن در هوا |
در شعر «بال در بال پرستوها» شاعر از دو تشبیه زیبا استفاده کرده است. تشبیه یعنی کاری کنیم که خواننده چیزی را مثل چیز دیگری ببیند. مثلاً وقتی میگوییم «پروانهها مثل شال هستند» یعنی پروانهها آنقدر نرم و رنگارنگ و زیادیاند که انگار یک شال بلند روی دوش سوار سبز افتاده است. همچنین وقتی میگوییم «گنجشکها فواره هستند» یعنی پرندههای کوچک ناگهان از زمین بلند میشوند و به هوا میپرند، درست مثل آبی که از فواره به بالا میزند و دانههای آب در هوا پخش میشوند.
چطور از این تشبیهها در نوشتههای خودمان استفاده کنیم؟
فرض کن مشغول نوشتن انشا با موضوع «بهار در روستا» هستی. میتوانی بنویسی: «گلهای زرد و بنفش در دشت آنقدر زیاد بودند که انگار یک شال بزرگ رنگارنگ روی زمین پهن شده است». یا وقتی میخواهی از پریدن ملخها بگویی: «ناگهان دستهای ملخ از زیر پاهایم بلند شدند و مثل قطرات یک فواره در هوا پراکنده شدند». تشبیه کمک میکند خواننده دقیقاً حس و حال تو را بفهمد. حتی در بازی فوتبال هم میتوانی بگویی «بازیکنان تیم حریف مثل فواره به سمت دروازه هجوم آوردند» یعنی سریع و یکباره و از همه سو.
| تشبیه | یک مثال از کلاس درس | یک مثال از خانه |
|---|---|---|
| شال پروانهها | کاغذهای رنگی که از بالای تخته سیاه آویزان است | روسری مادر که روی صندلی آویزان است و لبههایش تکان میخورد |
| فوارهٔ گنجشکها | وقتی زنگ تفریح همه با هم از کلاس بیرون میریزند | حبابهای صابون که از بطری بیرون میپرند و بالا میروند |
سه پرسش و پاسخ چالشی
پاسخ: نه، پروانهها شال نیستند. شاعر میخواهد بگوید پروانهها آنقدر نرم و رنگارنگ و زیاد هستند که وقتی بال میزنند، روی دوش سوار سبز افتادهاند مثل پارچهٔ نازکی که شانهها را پوشانده است. این فقط یک خیال زیباست.
پاسخ: گاهی شاعر به جای «مثل» از ترکیبهای فشرده استفاده میکند. «فوارهٔ گنجشکها» یعنی گنجشکهایی که مانند فواره از زمین بلند میشوند. این نوع تشبیه کوتاهتر و قویتر است. مثل این است که بگوییم «آینهٔ آب» یعنی آبی که مثل آینه صاف است.
پاسخ: بله. مثلاً میتوان گفت «مهرههای رنگینِ آبنباتها روی میز مثل شالی از شیشه بودند» یا «پارو زدن قایقها در آب مثل فوارهٔ کوچک قطرات را بلند میکرد». مهم این است که خواننده تصویر مشترک را ببیند.