نکوهیده: زشت، ناپسند
کارهای نکوهیده در دو بخش: رفتار با دیگران و رفتار با خود
رفتارهای «نکوهیده» یا زشت و ناپسند را میتوان به دو دستهٔ بزرگ تقسیم کرد: دستهٔ اول کارهایی است که به دیگران آسیب میزند یا آنها را ناراحت میکند. دستهٔ دوم کارهایی است که به خودِ آدم آسیب میزند، حتی اگر کسی نبیند. بیایید با چند مثال ساده این دو دسته را بهتر بشناسیم.
| دستهٔ رفتار | نمونه در مدرسه و خانه | چرا نکوهیده است؟ |
|---|---|---|
| رفتارهای زشت با دیگران | دورغ گفتن، مسخره کردن، زدن دیگری، قاپیدن لوازمتحریر | احساس دیگران را جریحهدار میکند و اعتماد را از بین میبرد |
| رفتارهای ناپسند با خود | درس نخواندن از روی تنبلی، زیاد بازی کردن با گوشی، نخوردن غذای سالم | باعث میشود خودمان در آینده ضرر کنیم و پشیمان شویم |
در زندگی روزمرهٔ خودمان کجاها با رفتارهای نکوهیده روبرو میشویم؟
حتماً برای شما هم پیش آمده که در حیاط مدرسه، کسی صف ناهار را دور بزند. یا در کلاس، وقتی معلم مشغول تدریس است، دو نفر با صدای بلند با هم حرف بزنند. یا در خانه، بدون اجازه وارد اتاق برادر یا خواهرتان شوید. همهٔ اینها نمونههایی از رفتارهای «نکوهیده» هستند. بیایید چند نمونهٔ ملموس دیگر را با هم مرور کنیم:
- هنگام بازی گروهی، قانون را به نفع خود تغییر دهی و بقیه را نادیده بگیری.
- ظرف غذایت را روی میز رها کنی و از جای خود بلند شوی.
- دربارهٔ کسی که آنجا نیست، حرف زشتی بزنی (غیبت کردن).
- مداد یا خودکاری را که از دوستت امانت گرفتهای، پس ندهی.
همهٔ این رفتارها از نگاه همسالان و بزرگترها «زشت» و «ناپسند» دیده میشود. یادمان باشد که آدم باهوش کسی است که زودتر از دیگران بفهمد فلان کار زشت است، نه این که بعد از تذکر دادن باز هم تکرارش کند.
سه پرسش چالشی دربارهٔ کارهای نکوهیده
پرسش: اگر کسی کار نکوهیدهای انجام دهد، ولی کسی او را نبیند، آیا باز هم کار زشتی کرده است؟
پاسخ: بله. خیلی از کارهای نکوهیده حتی اگر کسی نبیند، باز هم زشت هستند. مثلاً اگر در اتاق تنها باشی و وسایل برادرت را بدون اجازه برداری، باز هم کار ناپسندی انجام دادهای. خودت میدانی که این کار درست نیست. وجدان آدم مثل یک دوست همیشه بیدار به او میگوید چه کارهایی زشت است.
پرسش: آیا اگر دوستم مرا به کاری نکوهیده دعوت کند، باید قبول کنم؟
پاسخ: نه. دوست خوب کسی است که تو را به کار خوب دعوت کند، نه کار زشت. اگر دوستت گفت «بیا با هم غیبت کنیم» یا «بیا از کلاس فرار کنیم»، تو باید با مهربانی به او بگویی: «این کار زشت است، بیا کار بهتری انجام بدهیم». شاید او هم از تو یاد بگیرد.
پرسش: اگر قبلاً کار نکوهیدهای انجام دادهام، چه کنم؟
پاسخ: هیچ کس کامل نیست و همهٔ ما گاهی اشتباه میکنیم. کار درست این است: اولاً کار را متوقف کنی. دوماً اگر کسی از کار تو ناراحت شده، از او معذرت بخواهی. سوماً تصمیم بگیری دیگر آن رفتار را تکرار نکنی. معذرت خواهی صادقانه، خیلی از رفتارهای نکوهیده را جبران میکند.
آنچه خواندیم: واژهٔ «نکوهیده» یعنی رفتاری که زشت و ناپسند است. این رفتارها به دیگران آسیب میزند یا به خود ما لطمه میزند. در مدرسه، خانه و کوچه نمونههای زیادی از کارهای نکوهیده میبینیم: دروغ، مسخره کردن، تنبلی، قانون شکنی در بازی و ... . راه دوری از این کارها این است که همیشه از خود بپرسیم: «آیا دوست دارم دیگران با من این طور رفتار کنند؟» اگر پاسخ «نه» بود، بدان که آن کار نکوهیده است و باید از آن پرهیز کرد. هر یک از ما میتوانیم با انتخاب رفتارهای زیبا و پسندیده، انسان بهتری باشیم و دیگران را نیز به خوبی دعوت کنیم.