کژدم: عقرب؛ حشرهای نه، بندپایی با دُمی بیمانند
ساختار بدن و شیوهٔ زندگی عقرب
عقربها حشره نیستند؛ آنها گروهی از بندپایان هستند که نزدیکترین خویشاوندانشان عنکبوتها و کنهها میباشند. بدن عقرب دو بخش اصلی دارد: سر و سینهٔ یکپارچه (که به آن سفالوتوراکس میگویند) و شکم که به دم ختم میشود. در انتهای دم، یک بخش کروی شکل به نام کیسهٔ زهر قرار دارد و نیش آن در نوک دم واقع شده است.
عقربها معمولاً شبرو هستند، یعنی روزها زیر سنگها، پوست درختان یا در شکاف دیوارها پنهان میشوند و شبها برای شکار بیرون میآیند. آنها از ۲ چشم اصلی و چند جفت چشم فرعی استفاده میکنند، اما بینایی چندان قوی ندارند. در عوض، با موهای ریز روی چنگالها و پاهایشان لرزش زمین را حس میکنند. به همین دلیل اگر در حیاط مدرسه قدم بزنید، عقرب ممکن است پیش از آنکه شما آن را ببینید، تکانهای زمین را احساس کند و فرار کند.
شکار و تغذیه مانند یک شکارچی کوچک
عقرب برای شکار، ابتدا با چنگالهای جلویی خود طعمه را میگیرد. اگر طعمه کوچک باشد، همانجا با چنگال آن را له میکند. اگر طعمه بزرگتر یا خطرناک باشد (مانند یک جیرجیرک یا سوسک)، عقرب دم خود را خم میکند و با نیش زدن، زهر را به بدن طعمه تزریق میکند. زهر هم طعمه را بیحرکت میکند و هم هضم درونی آن را آغاز مینماید. جالب است بدانید عقرب میتواند ماهها بدون غذا زندگی کند! درست مثل این که شما چند ماه مجبور باشید ناهار نخورید و فقط آب بنوشید – البته عقرب به آب کمی نیاز دارد و بیشتر آب مورد نیازش را از طعمهای که میخورد به دست میآورد.
| ویژگی | عقرب | عنکبوت |
|---|---|---|
| تعداد پاها | ۸ پا | ۸ پا |
| دم نیشدار | دارد (دم خمیده به بالا) | ندارد |
| چنگال | دو چنگال بزرگ در جلو | ندارد (به جای آن شکار را با تار میگیرد) |
پرسش و پاسخهای چالشی برای دانشآموزان
پاسخ: خیر. از میان حدود ۲۰۰۰ گونه عقرب در جهان، فقط ۲۰ تا ۳۰ گونه زهرشان برای انسان کشنده است. نیش بیشتر عقربها مثل نیش زنبور دردناک است، اما برای فرد سالم خطر جدی ندارد. با این حال، اگر عقربی شما را نیش زد، حتماً باید به بزرگترها خبر دهید و به درمانگاه بروید.
پاسخ: بله، این یکی از جالبترین ویژگیهای عقرب است. پس از تولد، بچهعقربها (که سفید و نرم هستند) به پشت مادر میروند. مادر تا چند هفته از آنها مراقبت میکند و آنها را روی پشت خود جابهجا مینماید. این کار مانند این است که یک کولهپشتی زنده داشته باشید!
پاسخ: اول از همه هرگز به آن دست نزنید. آرام و بدون دویدن از آن دور شوید و موضوع را به معلم یا ناظم بگویید. بزرگترها با وسایل مناسب عقرب را به بیرون از حیاط منتقل میکنند. هرگز سعی نکنید عقرب را با کفش یا چوب بکشید، چون ممکن است ناگهان به سمت شما بپرد.
عقربها جانورانی سودمند هستند زیرا حشرات موذی مانند سوسک و جیرجیرک را میخورند. آنها بدون دلیل به انسان حمله نمیکنند و فقط در صورت احساس خطر نیش میزنند. برای جلوگیری از ورود عقرب به خانه، شکاف دیوارها را بپوشانید، سنگ و چوبهای اضافی را از حیاط جمع کنید و شبها کفشهایتان را پیش از پوشیدن تکان دهید. با دانستن این نکات، میتوانید بدون ترس و با احتیاط در کنار این جانور قدیمی و جالب زندگی کنید.