مستعمره: سرزمینی که استقلال سیاسی و اقتصادی ندارد و زیر سلطه کشور استعمارگر است.

مستعمره: سرزمینی که استقلال سیاسی و اقتصادی ندارد و زیر سلطه کشور استعمارگر است

مستعمره چیست؟ تعریف ساده به همراه مثال

مستعمره سرزمینی است که قدرت اداره کردن خودش را ندارد. یک کشور قوی‌تر به نام کشور استعمارگر¹ همه‌چیز آن سرزمین را کنترل می‌کند. مردم آن سرزمین نمی‌توانند برای خودشان قانون بنویسند و نمی‌توانند ثروت خود را آزادانه مصرف کنند. برای درک بهتر، تصور کنید معلم یک کلاس تصمیم بگیرد جای مدیر مدرسه بنشیند و همه کارهای مدرسه را خودش انجام بدهد. دانش‌آموزان دیگر حق نظر ندارند و حتی نمی‌توانند بگویند زنگ تفریح چند دقیقه باشد. این یعنی مدرسه به نوعی «مستعمره» معلم شده است.

یک مثال واقعی: کشور هند برای سال‌های طولانی مستعمره انگلستان بود. انگلستان طلا، الماس، ادویه و پنبه هند را می‌برد و مردم هند نمی‌توانستند جلوی این کار را بگیرند. آنها حتی حق نداشتند بگویند مالیات چقدر باشد یا با کدام کشورها تجارت کنند. به این حالت «استعمار» می‌گویند².

تفاوت کشور مستقل با سرزمین مستعمره

یک کشور مستقل مانند ایران، ترکیه یا ژاپن سه ویژگی مهم دارد: دولت مستقل، قانون‌های بومی و اقتصاد آزاد یعنی مردم می‌توانند از منابع خود برای پیشرفت استفاده کنند. اما در مستعمره، این سه ویژگی به دست کشور استعمارگر گرفته می‌شود. در جدول زیر می‌توانید تفاوت‌های کلیدی را ببینید.

نمونه‌های تاریخی مستعمره و کشورهای استعمارگر

در صدها سال پیش، کشورهای قدرتمند اروپایی مثل انگلستان، فرانسه، پرتغال و اسپانیا بخش‌های بزرگی از آفریقا، آسیا و آمریکا را مستعمره خود کردند. بعضی از معروف‌ترین مستعمره‌ها عبارتند از:

• هند (مستعمره انگلستان تا سال 1947)
• الجزایر (مستعمره فرانسه تا سال 1962)
• کنگو (مستعمره بلژیک تا سال 1960)
• اندونزی (مستعمره هلند تا سال 1949)

در آن دوران، کشور استعمارگر مواد خام مانند طلا، نفت، زغال‌سنگ و چوب را با قیمت بسیار کم از مستعمره می‌خرید (یا به زور می‌گرفت) و سپس کالاهای ساخته‌شده مثل پارچه، ماشین و تفنگ را با قیمت زیاد به همان مستعمره می‌فروخت. این کار باعث می‌شد مستعمره همیشه فقیر بماند و استعمارگر ثروتمندتر شود.

چگونه یک سرزمین مستعمره می‌شود؟ نمونه عملی یک جزیره خیالی

بیایید داستانی ساده بسازیم: جزیره سبز با آب‌وهوای خوب، درختان میوه و معدن مس. مردم جزیره به آرامی زندگی می‌کنند. ناگهان کشتی جنگی کشور «پادشاهی بزرگ» به ساحل می‌رسد. فرمانده آنها اعلام می‌کند: «از امروز این جزیره متعلق به ماست.»

مراحل استعمار جزیره سبز:

• گام اول - نظامی: سربازان مسلح جزیره را می‌گیرند و مردم محلی نمی‌توانند مقاومت کنند.
• گام دوم - اقتصادی: پادشاهی بزرگ دستور می‌دهد همه مس و میوه‌ها به کشتی‌های آنها برده شود و مردم جزیره فقط مقدار کمی خوراکی برای خود نگه دارند.
• گام سوم - سیاسی: حاکم جدید از طرف پادشاهی بزرگ منصوب می‌شود و قوانین قدیمی مردم جزیره لغو می‌گردد.
• گام چهارم - فرهنگی: به کودکان جزیره یاد می‌دهند که به زبان پادشاهی بزرگ حرف بزنند و تاریخ خود را فراموش کنند.

چالش‌های مفهومی (پرسش و پاسخ)

پاورقی

¹ کشور استعمارگر (Colonial power): کشوری که سرزمین دیگری را تحت سلطه خود درمی‌آورد و آن را مستعمره می‌نامد.
² استعمار (Colonialism): سیستمی که در آن یک کشور، سرزمین و مردم کشور دیگر را از نظر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی تحت کنترل خود درمی‌آورد.
³ نئواستعمار (Neocolonialism): شکل جدیدی از سلطه که در آن کشورهای قدرتمند بدون اشغال نظامی مستقیم، از طریق وام، سرمایه‌گذاری و قراردادهای تجاری نابرابر، کشورهای ضعیف‌تر را کنترل می‌کنند.