محمدرضا سرشار: قصهگوی مهربان رادیو
از کودکی تا نویسندگی: مسیری پرماجرا
محمدرضا سرشار در سال 1332 (سال 1953 میلادی) در شهر کازرون به دنیا آمد. خانواده او اصالتاً شیرازی بودند و به خاطر شغل پدرش، محمدرضا در شهرهای مختلفی مانند شیراز، اصفهان، جهرم، بوشهر، تبریز و ارومیه درس خواند. تصور کنید بچهای در کلاس درس بنشیند که دوستهایش در شهرهای مختلف زندگی میکنند! همین موضوع باعث شد او از کودکی با آدمهای متفاوت و فرهنگهای گوناگون آشنا شود.
نخستین نوشته سرشار در دوران سربازیاش در مجله «فردوسی» چاپ شد. اولین کتابش را هم در سال 1356 با نام «خرگوشها» منتشر کرد. او بعدها تحصیل در رشته مهندسی صنایع را رها کرد و به دنیای نوشتن و قصهگویی روی آورد. سالها فعالیت فرهنگی او باعث شد مدرک درجه یک هنری (که معادل دکترا است) را دریافت کند.
قصههای رادیو؛ خاطره شیرین جمعهها
حتماً برای شما هم پیش آمده که پای قصههای قشنگ رادیو بنشینید و لذت ببرید. محمدرضا سرشار از سال 1360 به مدت 24 سال، هر جمعه ظهر در برنامه «قصه ظهر جمعه» برای میلیونها کودک و نوجوان ایرانی قصه گفت. صدای گرم و دلنشین او در خاطره خیلی از ماها ماندگار شده است.
به نظر شما قصهگویی رادیویی چه فرقی با کتاب خواندن دارد؟ در رادیو، گوینده باید با صدای خودش همه نقشها را بازی کند. سرشار در این کار استاد بود. او با تغییر صدایش، میتوانست هم نقش یک پدربزرگ مهربان را بازی کند، هم نقش یک پسرک شیطان را! همین هنرنمایی باعث شد برنامه او یکی از محبوبترین برنامههای رادیو برای بچهها باشد.
کتابهای رضا رهگذر برای کودکان و نوجوانان
محمدرضا سرشار کتابهای زیادی برای گروههای سنی مختلف نوشته است. بعضی از کتابهای او برای کودکان دبستانی و بعضی دیگر برای نوجوانان مناسب است. او همچنین کتابهای تاریخی و داستانهای بلندی هم نوشته است. در جدول زیر میتوانید با چند نمونه از آثار معروف او آشنا شوید:
| نام کتاب | گروه سنی | موضوع |
|---|---|---|
| آنک آن یتیم نظر کرده | نوجوان و بزرگسال | داستان تاریخی |
| اصیلآباد | کودک و نوجوان | داستان اجتماعی |
| اگر بابا بمیرد | نوجوان | داستان عاطفی |
| سفر به جنوب | نوجوان | دفاع مقدس |
یکی از معروفترین کتابهای سرشار برای نوجوانان، «آنک آن یتیم نظر کرده» نام دارد. این کتاب به زبان انگلیسی هم ترجمه شده و جایزههای زیادی هم برده است. داستان این کتاب درباره زندگی کودکی به نام محمد است که خیلی چیزها را تجربه میکند. خواندن این کتاب مثل تماشای یک فیلم هیجانانگیز است!
سرشار؛ منتقدی که کتابها را زیر ذرهبین میبرد
نویسندگی فقط یک روی سکه وجود محمدرضا سرشار است. روی دیگر سکه، منتقد بودن اوست. سرشار یکی از منتقدان برجسته ادبیات کودکان در ایران است. او جوایز متعددی در حوزه نقد ادبی دریافت کرده، از جمله انتخاب به عنوان «منتقد سال» از سوی خانه کتاب ایران در سال 1385 و کسب رتبه اول نقد ادبی در جشنواره مطبوعات.
منتقد ادبی کسی است که کتابها را خوب و دقیق میخواند و بعد نظر میدهد که چه قسمتهایی از کتاب خوب است و چه قسمتهایی میتواند بهتر باشد. درست مثل یک داور مسابقه فوتبال که باید خوب ببیند و قضاوت کند. سرشار کتابهای زیادی را نقد کرده و به نویسندههای دیگر کمک کرده تا داستانهای بهتری بنویسند. او حتی کتابهایی درباره نحوه داستاننویسی و نقد ادبی نوشته است.
چالشهای مفهومی: سوالات شما با پاسخ صادقانه
پاسخ: بسیاری از نویسندگان برای بعضی از کتابهایشان از نام مستعار استفاده میکنند. این کار دلایل مختلفی دارد؛ مثلاً گاهی نویسنده میخواهد سبک جدیدی از نوشتن را امتحان کند یا نمیخواهد همه توجهها به نام اصلیاش باشد. سرشار برخی از کتابهای اولیه خود را با نام «رضا رهگذر» منتشر کرد.
پاسخ: نویسنده کودک باید از کلمات سادهتر و جملات کوتاهتر استفاده کند. موضوع داستانهای کودک معمولاً درباره خانواده، دوستی و کشف دنیای اطراف است. اما نویسنده نوجوان میتواند از کلمات کمی سختتر استفاده کند و درباره موضوعات عمیقتری مثل عدالت، شجاعت و هویت بنویسد. محمدرضا سرشار هم برای کودکان نوشته و هم برای نوجوانان.
پاسخ: یک نویسنده خوب اول از همه باید بسیار کتاب بخواند. او باید به حرفهای مردم گوش کند و از زندگی روزمره ایده بگیرد. نویسنده خوب کسی است که میتواند احساساتش را با کلمات به دیگران منتقل کند. سرشار معتقد بود نویسنده باید مخاطبش را خوب بشناسد. او چون سالها با بچهها در رادیو حرف زده بود، به خوبی میدانست که بچهها به چه داستانهایی علاقه دارند.
پاورقیها
1 منتقد (Critic): کسی که درباره خوب یا بد بودن یک اثر هنری مثل کتاب، فیلم یا نقاشی نظر میدهد.
2 پژوهشگر (Researcher): کسی که درباره یک موضوع خاص خیلی دقیق مطالعه میکند و اطلاعات جدید به دست میآورد.
3 نام مستعار (Pen name): نامی غیر از نام اصلی که نویسنده برای برخی از آثارش انتخاب میکند.
4 ادبیات داستانی (Fiction literature): نوشتههایی که بر اساس تخیل نویسنده ساخته شدهاند، نه اتفاقهای واقعی.