هرزنامه: ارسال انبوه پیام‌های ناخواسته تبلیغاتی یا فریبکارانه

هرزنامه (اسپم)¹: بمباران اطلاعات ناخواسته

هرزنامه دقیقاً چیست؟ یک تعریف ساده

فرض کنید در یک روز عادی، پیامکی روی گوشی شما می‌آید که شما برنده یک جایزه بزرگ شده‌اید! یا ایمیل‌های متعدد و بی‌وقفه از یک فروشگاه ناشناس که شما را تشویق به خرید می‌کنند. به این پیام‌های انبوه و ناخواسته که بدون اجازه شما ارسال می‌شوند، هرزنامه می‌گویند. هدف از ارسال آن‌ها اغلب یکی از این موارد است: تبلیغات، گرفتن اطلاعات شخصی (کلاهبرداری یا فیشینگ⁴)، یا انتشار بدافزار⁵.

انواع مختلف هرزنامه: از ایمیل تا شبکه اجتماعی

هرزنامه فقط محدود به ایمیل نیست. در جدول زیر می‌توانید انواع اصلی آن و مثال‌های ملموس از زندگی روزمره را ببینید:

هرزنامه چه آسیب‌هایی به ما می‌زند؟

ارسال هرزنامه فقط یک مزاحمت ساده نیست. مثل این است که دائماً کسی در خانه شما را بزند تا کاتالوگ تبلیغاتی به شما بدهد. این کار مشکلاتی ایجاد می‌کند:

۱. اتلاف وقت و انرژی: باید وقت بگذارید و آن‌ها را پاک کنید یا بررسی کنید تا مبادا پیام مهمی در میان آن‌ها باشد.
۲. خطر کلاهبرداری: برخی هرزنامه‌ها برای فریب طراحی شده‌اند. مثلاً از شما می‌خواهند روی لینکی کلیک کنید تا اطلاعات بانکی شما را بدزدند (فیشینگ⁴).
۳. پر کردن فضای ذخیره‌سازی: صدها ایمیل بی‌محتوا می‌توانند صندوق ورودی شما را پر کنند.
۴. اتلاف منابع شبکه: ارسال میلیاردها پیام بی‌فایده، پهنای باند⁶ اینترنت را هدر می‌دهد.

چرا اسپم‌ها اینقدر فراگیر شده‌اند؟ (اقتصاد اسپم!)

دلیل اصلی، هزینه بسیار پایین ارسال است. برای یک تبلیغات‌چی، ارسال یک میلیون ایمیل تقریباً هیچ هزینه‌ای ندارد. حتی اگر فقط 0.01% از دریافت‌کنندگان (یعنی 100 نفر) فریب بخورند یا خرید کنند، برای او سودآور است. این یک معادله ساده اقتصادی است:

$ سود\ بالقوه > هزینه\ ارسال $

مثال: فرض کنید هزینه ارسال 1,000,000 ایمیل، معادل 100,000 تومان باشد. اگر فقط 50 نفر محصول 50,000 تومانی را بخرند، درآمد او 2,500,000 تومان می‌شود. سود خالص: 2,400,000 تومان!

راهکارهای عملی: چگونه در برابر هرزنامه از خود محافظت کنیم؟

خوشبختانه ابزارها و روش‌های ساده‌ای برای مقابله وجود دارد. این روش‌ها مثل نصب یک قفل مناسب روی درب منزل شما در فضای مجازی هستند.

۱. فیلترهای خودکار: بیشتر سرویس‌دهندگان ایمیل (مثل Gmail، Yahoo) به طور خودکار بخش زیادی از اسپم‌ها را تشخیص داده و در پوشه «اسپم» قرار می‌دهند. آن پوشه را گاهی بررسی کنید تا پیام مفیدی در آن نباشد.
۲. کلیک نکنید و پاسخ ندهید: هیچ‌گاه روی لینک‌های داخل پیام‌های مشکوک کلیک نکنید. حتی پاسخ دادن با «لغو اشتراک» هم ممکن است نشان دهد آدرس شما فعال است و هرزنامه بیشتری دریافت کنید.
۳. اطلاعات شخصی را محافظت کنید: آدرس ایمیل یا شماره تلفن خود را در سایت‌ها و فروم‌های ناشناس وارد نکنید. برای این کار می‌توانید از یک آدرس ایمیل دوم و جداگانه استفاده کنید.
۴. از نرم‌افزارهای ضدویروس و ضداسپم استفاده کنید: این نرم‌افزارها می‌توانند جلوی بسیاری از تهدیدات را بگیرند.
۵. گزارش‌دهی: پیام اسپم را گزارش کنید. این کار به سرویس‌دهنده کمک می‌کند فرستنده را بهتر شناسایی و مسدود کند.

اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم

پاورقی

۱. اسپم (Spam): معادل انگلیسی هرزنامه. این واژه از نام یک کنسرو گوشت تنقلاتی گرفته شده است که در یک طرح کمدی به صورت مکرر و آزاردهنده تبلیغ می‌شد.
۲. ایمیل (Email): پست الکترونیکی. روشی برای ارسال پیام از طریق اینترنت.
۳. پیامک (SMS) یا Short Message Service: سرویس پیام کوتاه که امکان ارسال متن کوتاه بین تلفن‌های همراه را فراهم می‌کند.
۴. فیشینگ (Phishing): نوعی کلاهبرداری آنلاین که در آن فرستنده با جعل هویت (مثل یک بانک یا شرکت معتبر) سعی در فریب قربانی برای افشای اطلاعات حساس مانند رمز عبور یا شماره کارت بانکی دارد.
۵. بدافزار (Malware): نرم‌افزارهای مخرب مانند ویروس، کرم، جاسوس‌افزار که برای آسیب رساندن به رایانه یا دزدیدن اطلاعات طراحی شده‌اند.
۶. پهنای باند (Bandwidth): به ظرفیت انتقال داده در یک شبکه ارتباطی گفته می‌شود. حجم زیاد ترافیک اسپم می‌تواند این ظرفیت را بیهوده اشغال کند.