طعنه و تحقیر بدنی: تمسخر یا کوچک‌شماری افراد به‌دلیل ظاهر بدن در پیام‌های رسانه‌ای

طعنه و تحقیر بدنی: زخمی پنهان در دنیای رسانه

تحقیر بدنی به چه شکل‌هایی در رسانه ظاهر می‌شود؟

این نوع آزار فقط به حرف‌های مستقیم محدود نمی‌شود. در دنیای رسانه، شکل‌های پیچیده‌تری به خود می‌گیرد که شاید در نگاه اول طعنه به نظر نرسند، اما تأثیر عمیقی می‌گذارند. برای درک بهتر، می‌توانیم آن‌ها را در چند دسته‌بندی ساده قرار دهیم:

آسیب‌های تحقیر بدنی: از ذهن تا جسم

این پیام‌ها فقط یک شوخی ساده نیستند. آن‌ها مانند قطره‌های آبی هستند که روی سنگ فرود می‌آیند و به مرور زمان اثرات عمیقی می‌گذارند. آسیب‌های اصلی را می‌توان این‌گونه شرح داد:

۱. آسیب به تصویر ذهنی از بدن³: فرد دائماً خود را با استانداردهای غیرواقعی مقایسه می‌کند و از بدن خودش احساس شرم و نارضایتی می‌کند. مثلاً دختر یا پسری که به‌خاطر قد بلند یا کوتاه‌اش در شبکه‌های اجتماعی مسخره شده، ممکن است همیشه در جمع خود را جمع کند تا کمتر دیده شود.

۲. ایجاد اختلالات خوردن: تلاش برای رسیدن به آن "بدن ایده‌آل" رسانه‌ای می‌تواند منجر به رژیم‌های سخت، پرخوری عصبی یا بی‌اشتهایی عصبی⁴ شود. فرمول ساده‌ای که رسانه القا می‌کند این است: $لاغری = زیبایی = موفقیت$. اما این فرمول بسیار گمراه‌کننده و خطرناک است.

۳. کاهش اعتماد به نفس و اضطراب اجتماعی: فردی که مورد تمسخر قرار گرفته، ممکن است از حضور در جمع‌ها، عکس گرفتن یا حتی صحبت کردن خودداری کند چون فکر می‌کند همه فقط به ظاهر او نگاه می‌کنند و قضاوتش می‌کنند.

۴. افزایش زورگویی سایبری⁵: فضای مجازی با ناشناس بودن کاربران، بستری برای گسترش این نوع تحقیر فراهم کرده است. یک کامنت تحقیرآمیز می‌تواند به سرعت پخش شود و آسیب زیادی وارد کند.

راه‌حل عملی: ما در برابر این سیل پیام‌ها چه کار می‌توانیم بکنیم؟

مقابله با این پدیده نیاز به هوشیاری و اقدام همگانی دارد. این راه‌حل‌ها نه فقط برای قربانیان، که برای همه‌ی ما به عنوان کاربر رسانه مفید است:

۱. توسعه سواد رسانه‌ای: باید بیاموزیم که محتوای رسانه‌ها، به ویژه در فضای مجازی، اغلب واقعیت خالص نیستند. بسیاری از عکس‌ها فتوشاپ می‌شوند. ویدیوها با فیلترها و زوایای خاص گرفته می‌شوند. به یاد داشته باشیم که آنچه می‌بینیم، همه‌ی واقعیت نیست.

۲. خودمراقبتی دیجیتال: حساب‌های کاربری و صفحاتی که دائماً باعث احساس بد نسبت به خودمان می‌شوند را آنفالو کنیم. به جای آن، صفحاتی را دنبال کنیم که تنوع بدن‌ها را نشان می‌دهند و پیام مثبت و پذیرش خود⁶ را منتشر می‌کنند.

۳. ایستادگی و گزارش دادن: اگر در فضای مجازی با کامنت یا پیام تحقیرآمیز مواجه شدیم، از آن عبور نکنیم. می‌توانیم آن را گزارش دهیم. اگر کسی در اطراف ما مورد آزار قرار گرفت، از او حمایت کلامی کنیم. یک جمله ساده مثل "این حرف اصلاً درست نبود، تو خوب هستی" معجزه می‌کند.

۴. تمرکز بر توانایی‌ها به جای ظاهر: سعی کنیم خود و دیگران را نه با ترازو یا شکل بینی، که با مهربانی، استعداد، خلاقیت و دانشمان ارزیابی کنیم. به جای گفتن "خیلی لاغر شده‌ای!" بگوییم "انشائت که نوشتی واقعاً قشنگ بود!".

پرسش‌های مهم و باورهای نادرست

پاورقی

¹Body Shaming (تحقیر بدنی): عمل مورد انتقاد یا تمسخر قرار دادن فرد به دلیل شکل، اندازه یا هر ویژگی دیگر بدن او.
²Photo Editing (ویرایش تصویر): استفاده از نرم‌افزارهایی مانند Adobe Photoshop برای تغییر عکس، مانند لاغرتر کردن، حذف جوش یا تغییر رنگ پوست.
³Body Image (تصویر ذهنی از بدن): افکار و احساسات فرد درباره بدن و ظاهر فیزیکی خود.
⁴Anorexia Nervosa (بی‌اشتهایی عصبی): یک اختلال جدی در خوردن که با ترس شدید از افزایش وزن و محدودیت غذایی افراطی مشخص می‌شود.
⁵Cyberbullying (زورگویی سایبری): استفاده از فناوری‌های دیجیتال برای ارسال پیام‌های تهدیدآمیز، آزاردهنده یا شرم‌آور به دیگران.
⁶Self-Acceptance (پذیرش خود): شناخت و پذیرش تمام جنبه‌های خود، شامل نقاط قوت و ضعف، بدون قضاوت شدید.