دستهبندی رسانهها: جهان را چگونه میبینیم؟
چهار دنیای موازی رسانهای
تصور کنید وارد یک کتابفروشی بزرگ شدهاید. کتابها را بر اساس موضوع روی قفسههای مختلف چیدهاند: رمان، تاریخ، علمی، هنر. رسانهها نیز دقیقاً به همین شکل هستند. هر رسانهای معمولاً روی یک یا چند حوزه خاص تمرکز میکند تا بتواند اطلاعات دقیقتر و عمیقتری به مخاطبش ارائه دهد. این تقسیمبندی به ما کمک میکند تا راحتتر رسانه مورد علاقهمان را پیدا کنیم.
| حوزه فعالیت | هدف اصلی | نمونه رسانههای داخلی | مثال محتوای تولیدی |
|---|---|---|---|
| رسانه سیاسی1 | پوشش اخبار و تحلیل رویدادهای حکومتی، انتخابات، سیاست خارجی و قوانین | خبرگزاریها، روزنامههای سیاسی، برخی برنامههای تلویزیونی تحلیلمحور | گزارش از جلسه مجلس، مصاحبه با یک وزیر، تحلیل نتایج انتخابات شورای شهر |
| رسانه اقتصادی2 | گزارش نرخ ارز و تورم، اخبار بورس، معرفی کسبوکارها، تحلیل بازار | روزنامههای اقتصادی، شبکههای تلویزیونی تخصصی اقتصاد، وبسایتهای مالی | جدول تغییرات قیمت سکه و دلار، گزارش عملکرد یک شرکت خودروسازی، آموزش سرمایهگذاری |
| رسانه فرهنگی3 | معرفی کتاب و فیلم، پوشش جشنوارههای هنری، گفتوگو با هنرمندان، نقد آثار | مجلات سینمایی و ادبی، برنامههای رادیویی حوزه فرهنگ، صفحات مجازی منتقدان | بررسی یک فیلم سینمایی جدید، معرفی یک کتاب پرفروش، گزارش از نمایشگاه نقاشی |
| رسانه ورزشی | پخش زنده مسابقات، گزارش نتایج، تحلیل بازیها، اخبار نقل و انتقالات ورزشکاران | شبکههای تلویزیونی ورزش، روزنامههای ورزشی، اپلیکیشنهای خبر ورزشی | پخش مستقیم فوتبال، مصاحبه با قهرمان المپیک، جدول ردهبندی لیگ برتر |
حالا میتوانیم بفهمیم که وقتی پدر شما صفحه اقتصادی روزنامه را میخواند تا از قیمت خودرو مطلع شود، در حال استفاده از یک رسانه اقتصادی است. یا وقتی که شما برای دانلود اخبار تیم محبوب فوتبالتان به یک سایت ورزشی مراجعه میکنید، در دایره رسانه ورزشی قرار گرفتهاید.
خط باریک بین اطلاعات و جهتگیری
یک نکته بسیار مهم در مورد رسانهها به ویژه رسانههای سیاسی و اقتصادی وجود دارد: ممکن است گاهی جهتگیری خاصی داشته باشند. به این معنی که خبر را از زاویهای خاص و با تأکید بر بخشی از واقعیت منتشر کنند. مثلاً دو رسانه سیاسی مختلف ممکن است درباره یک تصمیم دولت، دو تحلیل کاملاً متفاوت ارائه دهند. یکی آن را یک موفقیت بزرگ و دیگری آن را یک شکست بداند. اینجاست که مهارت سواد رسانهای به کار میآید. ما باید یاد بگیریم فقط به یک رسانه اکتفا نکنیم و اخبار را از منابع مختلف پیگیری و مقایسه کنیم.
کاربرد در زندگی روزمره: از انتخاب رشته تا خرید گوشی!
شاید فکر کنید این دستهبندیها فقط به درد پژوهشگران میخورد. اما اصلاً اینطور نیست. درک این تقسیمبندی در زندگی عادی هم بسیار کاربردی است. فرض کنید شما به نقاشی علاقه دارید و دوست دارید در این زمینه پیشرفت کنید. به جای صرف وقت در صفحات ورزشی، بهتر است به سراغ رسانههای فرهنگی مانند مجلات تخصصی هنر یا کانالهای اینستاگرامی نقاشان بروید.
مثال دیگر: پدر و مادر شما قصد خرید یک خودروی جدید را دارند. برای گرفتن اطلاعات فنی، قیمت و نظرات دیگران، به احتمال زیاد به وبسایتها و مجلات خودرو (حوزه اقتصادی-تخصصی) مراجعه خواهند کرد، نه به صفحه اول روزنامه که معمولاً اخبار سیاسی است. یا وقتی شما میخواهید برای کنکور رشته انسانی را انتخاب کنید، دنبال کردن تحلیلهای رسانههای سیاسی و اقتصادی میتواند به شما کمک کند تا بفهمید آینده شغلهایی مثل حقوق یا اقتصاد چگونه خواهد بود.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: بله، بسیاری از رسانههای بزرگ، عام هستند و به چند حوزه میپردازند. مانند یک روزنامه سراسری که صفحات جداگانه برای سیاست، اقتصاد، فرهنگ و ورزش دارد. اما حتی در این رسانههای عام نیز معمولاً دبیران و بخشهای مجزایی برای هر حوزه وجود دارد که کار تخصصی انجام میدهند. در مقابل، برخی رسانهها تخصصی هستند و فقط روی یک حوزه متمرکز میشوند، مانند یک شبکه تلویزیونی که فقط برنامه ورزشی پخش میکند.
پاسخ: این سوال پاسخ ثابتی ندارد و به علایق مردم یک جامعه و حتی رویدادهای روز بستگی دارد. به طور کلی، رسانههای ورزشی (مخصوصاً در زمان برگزاری مسابقات بزرگ مانند جام جهانی فوتبال) و رسانههای فرهنگی (مانند صفحات مربوط به فیلم و سریال در شبکههای اجتماعی) مخاطبان جوان و پرشماری دارند. اما در زمان انتخابات یا رویدادهای سیاسی بزرگ، توجه مردم به رسانههای سیاسی به شدت افزایش مییابد.
پاسخ: خیر، بلکه آنها را پیچیدهتر و در عین حال قابل دسترستر کردهاند. در اینستاگرام، یک صفحه میتواند یک رسانه فرهنگی تخصصی برای معرفی کتاب باشد (Bookstagram) و صفحه دیگر یک رسانه اقتصادی برای آموزش بورس. اشتراک این است که هر دو در بستر یک شبکه اجتماعی فعالیت میکنند. پس این دستهبندی بر اساس محتوا است، نه فقط بر اساس قالب (روزنامه، تلویزیون، سایت).
پاورقی
1رسانه سیاسی (Political Media): به رسانههایی گفته میشود که محور اصلی فعالیتشان پوشش، تحلیل و تفسیر رویدادها، تصمیمات و جریانهای مرتبط با حکومت، احزاب، انتخابات و سیاست بینالملل است.
2رسانه اقتصادی (Economic Media): رسانههایی که تمرکزشان بر گردآوری و انتشار اطلاعات مربوط به بازارها، کسبوکارها، شاخصهای مالی مانند تورم4، نرخ ارز و سرمایهگذاری است.
3رسانه فرهنگی (Cultural Media): این رسانهها به تولید و پخش محتوای مربوط به هنر، ادبیات، سینما، موسیقی، آداب و رسوم و میراث فرهنگی یک جامعه میپردازند.
4تورم (Inflation): افزایش سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات در یک دوره زمانی مشخص. وقتی تورم بالا باشد، قدرت خرید پول کاهش مییابد. فرمول ساده آن را میتوان اینگونه نشان داد: اگر $P_2$ سطح قیمتها در سال جاری و $P_1$ سطح قیمتها در سال گذشته باشد، نرخ تورم برابر است با: $\frac{P_2 - P_1}{P_1} \times 100\%$.
