برنامهریزی تولید: نقشهای برای موفقیت
برنامه تولید چیست و چرا حیاتی است؟
فرض کنید میخواهید یک کیک تولد برای دوستتان بپزید. قبل از شروع به کار، لیست مواد لازم (آرد، تخممرغ، شکر و...) را تهیه میکنید، ترتیب کارها (اول مخلوط کردن، سپس پخت و در آخر تزیین) را مشخص میسازید و مدت زمان تقریبی هر مرحله را تخمین میزنید. در صنعت نیز دقیقاً همین مراحل، اما در مقیاس بسیار بزرگتر و پیچیدهتر، انجام میشود که به آن برنامهریزی تولید میگویند. هدف اصلی آن، تولید محصول درست، به مقدار صحیح، در زمان مناسب و با هزینه بهینه است.
مراحل اصلی برنامهریزی تولید
فرایند برنامهریزی تولید معمولاً از چند مرحله متوالی و مرتبط تشکیل میشود. درک این مراحل برای هر دانشآموزی که به چگونگی ساخت اشیاء اطرافش علاقهمند است، جذاب خواهد بود.
| مرحله | توضیح | مثال (ساخت میز چوبی) |
|---|---|---|
| 1 طراحی و سفارش | تعیین مشخصات محصول و دریافت سفارش از مشتری. | تعیین ابعاد میز، نوع چوب و رنگ آن. |
| 2 برنامهریزی مواد | محاسبه مقدار و زمان خرید مواد اولیه و قطعات. | خرید چوب، میخ، چسب و رنگ به میزان مورد نیاز. |
| 3 مسیریابی | تعیین ترتیب و مسیر انجام عملیاتهای مختلف روی محصول. | اول برش چوب، سپس مونتاژ، بعد سمبادهزنی و در انتها رنگآمیزی. |
| 4 زمانبندی | تخصیص زمان شروع و پایان به هر فعالیت. | برش: 2 ساعت، مونتاژ: 3 ساعت، و ... |
| 5 کنترل کیفیت | بازرسی محصول در حین و پس از تولید برای اطمینان از استانداردها. | بررسی استحکام اتصالات و یکنواختی رنگ میز. |
نقش زمانبندی و ابزارهای آن
زمانبندی، زمانهای شروع و پایان هر کار و همچنین وابستگی بین کارها را مشخص میکند. یک ابزار بسیار محبوب برای نمایش بصری برنامه زمانبندی، نمودار گانت2 است. در این نمودار، هر فعالیت به صورت یک نوار افقی نشان داده میشود که طول آن مدت زمان فعالیت را نشان میدهد.
مثال: فرض کنید برای تولید یک دسته مداد رنگی (12 عددی) سه فعالیت داریم: ۱) تولید مغزی ( 30 دقیقه)، ۲) تولید بدنه چوبی ( 20 دقیقه)، ۳) مونتاژ و بستهبندی ( 10 دقیقه). فعالیتهای ۱ و ۲ میتوانند همزمان شروع شوند، اما فعالیت ۳ فقط بعد از پایان هر دو میتواند آغاز شود. نمودار گانت این روابط را به وضوح نشان میدهد.
کنترل کیفیت: محافظ محصول نهایی
کنترل کیفیت3 به مجموعهای از فعالیتها گفته میشود که برای حفظ استانداردهای محصول انجام میگیرد. هدف، کشف و جلوگیری از تولید محصولات معیوب است. بازرسی میتواند در سه مرحله انجام شود: ورودی (مواد اولیه)، حین فرایند و خروجی (محصول نهایی).
مثال عملی در خط تولید آبمیوه: ۱) کنترل ورودی: بررسی شیرینی و سلامت میوههای ورودی. ۲) کنترل حین فرایند: اندازهگیری غلظت و طعم آبمیوه در حین مخلوط کردن. ۳) کنترل خروجی: اطمینان از سالم بودن درب بندی و تاریخ انقضای روی بطری.
| روش کنترل | چگونگی اجرا | مثال | وضعیت |
|---|---|---|---|
| بازرسی 100% | بررسی تک تک اقلام تولید شده. | بازدید از تمامی صفحهکلیدهای یک کارخانه. | پرهزینه |
| نمونهگیری آماری | بررسی تعدادی نمونه از یک دسته کالا و نتیجهگیری در مورد کل. | بررسی 50 عدد از 1000 عدد لامپ تولیدی. | کارآمد |
از خط تولید اسباببازی تا آشپزخانه خانه شما
بیایید برنامه تولید یک ماشین اسباببازی کوچک را از ابتدا تا انتها مرور کنیم. ابتدا، تیم طراحی، شکل ماشین را روی کامپیوتر میکشد و قطعات آن (بدنه، چرخ، پیچ) را مشخص میکند. سپس، برنامهریز مواد، مقدار پلاستیک و فلز لازم را محاسبه و سفارش میدهد. در بخش مسیریابی، مشخص میشود که ابتدا بدنه قالبگیری شود، سپس سوراخهای چرخ ایجاد گردد و بعد چرخها با پیچ متصل شوند. زمانبند با استفاده از نمودار گانت، زمان هر ایستگاه کاری را تنظیم میکند. در نهایت، در چند نقطه از خط تولید، بازرسان کیفیت، استحکام اتصال چرخها و عدم وجود لبههای تیز را بررسی میکنند تا کودک شما با خیال راحت بازی کند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1 برنامه تولید (Production Plan): سند جامعی که جزئیات چگونگی ساخت یک محصول را مشخص میکند.
2 نمودار گانت (Gantt Chart): یک نمودار میلهای افقی که زمانبندی پروژه را نمایش میدهد. توسط هنری گانت ابداع شد.
3 کنترل کیفیت (Quality Control - QC): فرآیند بازرسی محصول برای اطمینان از مطابقت با استانداردهای از پیش تعیین شده.
