ابزارهای برجستهسازی: هنر دیده شدن در میان انبوه اطلاعات
ابزارها چگونه کار میکنند؟ نقش محرکهای حسی
مغز ما بهطور طبیعی به چیزهایی که متفاوت، بزرگ، رنگی، پرسر و صدا یا مرتبط هستند، توجه بیشتری نشان میدهد. این یک مکانیسم دفاعی قدیمی برای شناسایی خطرات یا فرصتهای مهم است. ابزارهای برجستهسازی، دقیقاً از همین ویژگی استفاده میکنند. آنها با تحریک یکی از حواس ما (بینایی، شنوایی) یا ایجاد کنتراست با محیط اطراف، پیام را از حالت عادی خارج کرده و آن را ویژه میکنند. برای مثال، صدای بوق یک آمبولانس در خیابان پر سر و صدا هم شنیده میشود چون لحن و فرکانس متمایزی دارد.
بررسی چهار ابزار اصلی برجستهسازی
این چهار ابزار، مهمترین سلاحها برای جلب توجه هستند. در جدول زیر، هر کدام به صورت خلاصه و با مثال معرفی شدهاند:
| نام ابزار | توضیح کارکرد | مثال ملموس از زندگی |
|---|---|---|
| اندازه تیتر | استفاده از اندازه فونت بزرگتر برای عناوین اصلی نسبت به متن عادی. چشم ابتدا به بزرگترین نوشته جذب میشود. | عنوان روزنامه روی دکه روزنامهفروشی. تیتر اول صفحهٔ کتاب درسی که با فونت درشت نوشته شده است. |
| تصویر (و ویدیو) | استفاده از عکس، نمودار، اینفوگرافیک یا ویدیوی جذاب. مغز، پردازش تصویر را سریعتر و راحتتر از متن انجام میدهد. | کاور جذاب یک ویدیوی آموزشی در آپارات. نمودارهای رنگی در فصل آمار کتاب ریاضی. عکس محصول در سایت دیجیکالا. |
| زمان پخش | انتخاب زمان مناسب برای ارائه پیام تا بیشترین مخاطب در دسترس باشد یا مخاطب بیشترین آمادگی ذهنی را داشته باشد. | پخش آگهیهای بازرگانی در بین سریال پرمخاطب آخر شب. ارسال پیام یادآوری آزمون در گروه کلاسی، صبح روز امتحان. |
| لحن | تغییر در سرعت، تُن صدا، شدت و احساس در گفتار یا حتی در نوشتار. لحن، حس و فوریت پیام را منتقل میکند. | لحن هیجانانگیز گویندهٔ مسابقهٔ ورزشی. لحن آرام و قابل اعتماد در ویدیوی یک معلم. استفاده از علامت تعجب (!) در متن برای نشاندادن احساس. |
یک پروژه عملی: طراحی پوستر برای اردوی مدرسه
فرض کنید میخواهید برای اردوی علمی مدرسه، یک پوستر طراحی کنید تا دانشآموزان ثبتنام کنند. چگونه از ابزارهای برجستهسازی استفاده میکنید؟
- اندازه تیتر: نام اردو (مثلاً «کشف رازهای کهکشان») را با بزرگترین و خواناترین فونت در بالای پوستر مینویسید.
- تصویر: یک عکس خیرهکننده از کهکشان راهشیری یا یک تلسکوپ را به عنوان پسزمینه یا بخش اصلی پوستر قرار میدهید.
- زمان پخش: پوستر را یک هفته قبل از مهلت ثبتنام، روی تابلو اعلانات مدرسه نصب میکنید و همزمان در گروههای کلاسی هم ارسال میکنید.
- لحن: در توضیحات کوچکتر، از کلمات هیجانانگیز و دعوتآمیز استفاده میکنید: «فرصت استثنایی! با ما به تماشای ستارهها بیا!» و برای مهلت ثبتنام از علامت تعجب و رنگ قرمز استفاده میکنید: «آخرین مهلت: ۲۵ فروردین!».
ترکیب این ابزارها شانس دیده شدن پوستر و جذب شرکتکننده را بسیار افزایش میدهد.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. شما در زندگی روزمره و تحصیل هم از این ابزارها استفاده میکنید. مثلاً وقتی نکتههای مهم درس را در دفترچه خود با رنگ دیگری مینویسید یا زیر آن خط میکشید (ابزار تصویر/رنگ)، در حال برجستهسازی هستید تا موقع مرور، چشم شما اول به آن نکات بیفتد. یا وقتی معلم صدای خود را برای تأکید روی یک فرمول علمی بالا میبرد، از ابزار لحن استفاده میکند.
پاسخ: بزرگترین اشتباه، نادیده گرفتن مخاطب و زمینه است. مثلاً استفاده از لحن شاد و موسیقی تند در یک پیام تسلیت، کاملاً نامناسب است. یا استفاده از تصاویر کودکانه در یک مقاله علمی برای دانشآموزان دبیرستانی، ممکن است باعث بیاهمیتشدن پیام شود. هماهنگی ابزار با موضوع و احساس مخاطب، کلید موفقیت است.
پاسخ: بله، به صورت ساده میتوان. فرض کنید دو پوستر برای یک مناسبت مدرسه دارید. پوستر A از ابزارها به درستی استفاده کرده و پوستر B فقط متن ساده است. میتوانید از دو تابلو در دو مکان مشابه استفاده کنید و در یک بازه زمانی مشخص، تعداد افرادی که جلوی هر پوستر توقف میکنند یا درباره آن سؤال میپرسند را بشمارید. به احتمال زیاد پوستر A توجه بیشتری جلب خواهد کرد. به این میگویند «نرخ جلب توجه» که یک سنجش ساده است. در دنیای دیجیتال، این اندازهگیری با «تعداد کلیک» یا «زمان ماندن در صفحه» انجام میشود.
پاورقی
1ابزارهای برجستهسازی (Highlighting Tools): به تکنیکها و روشهایی گفته میشود که برای متمایز کردن یک بخش از اطلاعات از محیط اطراف آن به کار میروند تا توجه مخاطب جلب شده و درک و بهخاطر سپاری آن بخش افزایش یابد.
2کنتراست (Contrast): به معنای تفاوت قابل مشاهده بین دو عنصر مجاور است، مانند تفاوت بین سیاه و سفید، درشت و ریز، یا سکوت و صدا.
3محرک حسی (Sensory Stimulus): هر چیزی در محیط که بتواند یکی از حواس پنجگانه (بینایی، شنوایی، ...) را فعال کند و توجه را جلب نماید.
