رهگیری اطلاعات: زندگی در شبکهٔ زیر ذرهبین
رهگیری اطلاعات یعنی چه و چگونه انجام میشود؟
تصور کنید هر بار که از خانه بیرون میروید، یک دوربین مخفی تمام مسیر شما، مغازههایی که از آنها خرید میکنید و حتی مکالمههایتان با دوستان را ضبط کند. رهگیری اطلاعات در دنیای دیجیتال، شبیه به همین دوربین مخفی اما در مقیاسی بسیار بزرگتر است. این فرآیند یعنی جمعآوری، ذخیره و تحلیل دادههای تولیدشده توسط کاربران هنگام استفاده از خدمات اینترنتی و ارتباطی. این دادهها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
| نوع داده | مثال ملموس | چه کسی/چیزی آن را جمعآوری میکند؟ |
|---|---|---|
| دادههای مکانی3 | موقعیت دقیق گوشی شما هنگام استفاده از نقشه یا ثبت موقعیت در یک عکس | اپلیکیشنها، سرویسهای موقعیتیابی |
| دادههای ارتباطی (متادیتا4) | مشخصات «با چه کسی»، «چه زمانی» و «به چه مدت» تماس گرفتهاید یا پیام دادهاید، نه محتوای مکالمه. | اپراتورهای تلفن همراه، سرویسهای پیامرسان |
| تاریخچهٔ جستجو و بازدید | لیست تمام سایتهایی که در مرورگر باز کردهاید یا کلماتی که در موتور جستجو تایپ کردهاید. | گوگل، بینگ، مرورگرهای وب |
| دادههای فعالیت در شبکههای اجتماعی | پستهای مورد علاقه، افرادی که با آنها تعامل دارید، مدت زمان حضور در اپلیکیشن. | فیسبوک، اینستاگرام، تیکتاک |
چرا دادههای ما در مقیاس وسیع رهگیری میشوند؟
دلایل اصلی رهگیری گستردهٔ اطلاعات را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد: ارائه خدمات بهتر و اهداف تجاری/امنیتی. این دو هدف گاهی با هم همپوشانی دارند.
مثلاً وقتی در یک سایت خرید آنلاین به دنبال کفش ورزشی میگردید، سیستم آن سایت، جستجوی شما را ثبت میکند. سپس، وقتی به صفحه اصلی بازمیگردید، تبلیغات مرتبط با کفش ورزشی را میبینید. این کار برای شخصیسازی تجربه کاربری و افزایش احتمال خرید شماست. از طرف دیگر، دولتها ممکن است برای مقابله با جرایم سایبری یا حفظ امنیت ملی، به دادههای ارتباطی (متادیتا) دسترسی داشته باشند.
ردپای دیجیتالی شما: از جستجو تا خرید
بیایید یک روز عادی دانشآموزی به نام «علی» را دنبال کنیم تا رهگیری اطلاعات را در عمل ببینیم:
- صبح: علی با تلفن همراهش از خواب بیدار میشود. اپلیکیشن هوا، موقعیت او را میخواند تا آبوهوای محل سکونتش را نشان دهد. داده مکانی
- ظهر: او در شبکه اجتماعی دوستش را تگ میکند و روی چند پست درباره فوتبال لایک میزند. داده فعالیت اجتماعی
- عصر: برای پروژه مدرسه در گوگل درباره «تاثیر شبکههای اجتماعی» جستجو میکند. سپس برای خرید یک کتاب به یک سایت مراجعه میکند اما خرید را نهایی نمیکند. تاریخچه جستجو و رفتار خرید
- شب: هنگام تماشای ویدیو در یک سایت، تبلیغ همان کتابی که بعدازظهر به آن نگاه کرده بود را میبیند. تبلیغات هدفمند اینجاست که نتیجه رهگیری اطلاعات را مستقیماً میبیند!
همانطور که میبینید، ردپای دیجیتالی علی در طول روز توسط سرویسهای مختلف جمعآوری و برای اهداف مشخصی مورد استفاده قرار میگیرد.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: بله، اهمیت دارد. حریم خصوصی مانند پرده اتاق شماست. این که شما در اتاق خود کار خلافی انجام نمیدهید، دلیل نمیشود که همیشه پردهها را کنار بزنید. حریم خصوصی حق شما برای کنترل اطلاعات شخصیتان است. حتی دادههای به ظاهر بیخطر میتوانند در کنار هم، تصویر دقیق و شخصی از شما بسازند که ممکن است در آینده به روشی که شما نمیپسندید (مثلاً برای عدم پذیرش در یک شغل خاص) مورد استفاده قرار گیرد.
پاسخ: خیر. امروزه ابزارهای تحلیل داده حتی برای کسبوکارهای کوچک نیز قابل دسترسی است. مثلاً مدیر یک کانال تلگرامی یا پیج اینستاگرام کوچک میتواند ببیند هر پست در چه ساعتی بیشترین بازدید را داشته، دنبالکنندگانش بیشتر از کدام شهرها هستند و چه محتوایی بیشتر به اشتراک گذاشته شده است. این همان تحلیل داده در مقیاس کوچکتر است.
پاسخ: متأسفانه در دنیای کاملاً متصل امروز، جلوگیری کامل غیرممکن است. اما میتوان با اقداماتی، میزان و دقت دادههای جمعآوری شده را به شدت کاهش داد. مانند مطالعه سیاست حفظ حریم خصوصی برنامهها، غیرفعال کردن سرویسهای موقعیتیابی غیرضروری، استفاده از مرورگرهای طرفدار حریم خصوصی و آگاهی از تنظیمات امنیتی حسابهای کاربری.
پاورقی
1رهگیری اطلاعات (Data Tracking): فرآیند جمعآوری، ذخیرهسازی و تحلیل دادههای تولیدشده توسط کاربران در حین استفاده از دستگاههای دیجیتال و خدمات آنلاین.
2حریم خصوصی (Privacy): حق یک فرد برای کنترل چگونگی جمعآوری، استفاده و به اشتراکگذاری اطلاعات شخصی خود.
3دادههای مکانی (Location Data): اطلاعات مربوط به موقعیت جغرافیایی یک دستگاه (مانند تلفن همراه) در زمانهای خاص.
4متادیتا (Metadata): دادههایی که سایر دادهها را توصیف میکنند. در ارتباطات، اطلاعاتی مانند شماره فرستنده و گیرنده، زمان و مدت تماس، نه محتوای خود پیام یا مکالمه.
