اهداف سیاسی رسانه: تأثیرگذاری بر افکار عمومی
رسانه چیست و چگونه کار میکند؟
رسانه هر وسیلهای است که پیامی را به تعداد زیادی از مردم منتقل میکند. تلویزیون، روزنامه، سایتهای خبری، شبکههای اجتماعی و حتی یک کانال پیامرسان پرطرفدار، همه انواعی از رسانه هستند. فرض کنید یک اتفاق مهم در مدرسه رخ داده است. انتخاب اینکه چه کسی این خبر را گزارش دهد، چگونه آن را تعریف کند و بر کدام بخش از ماجرا تأکید کند، نهایتاً برداشت عمومی از آن واقعه را شکل میدهد. این همان قدرت رسانه است.
ابزارهای اصلی رسانه برای تأثیرگذاری سیاسی
رسانهها برای رسیدن به اهداف سیاسی خود از چند روش اصلی و قابل درک استفاده میکنند. این روشها اغلب در کنار هم به کار میروند.
| نام ابزار | توضیح ساده | مثال ملموس |
|---|---|---|
|
گزینش خبر (Gatekeeping) |
تصمیم گیری درباره اینکه کدام خبر پخش شود و کدام نه. مثل دروازهبانی. | یک شبکه تلویزیونی فقط از موفقیتهای یک تیم ورزشی خاص گزارش میدهد و شکستهای آن را نادیده میگیرد. |
|
چارچوبسازی (Framing) |
قرار دادن خبر در یک چهارچوب خاص برای جهتدهی به برداشت مخاطب. | گزارش یک تظاهرات به عنوان «اغتشاش و بینظمی» در مقابل گزارش همان رویداد به عنوان «اعتراض مسالمتآمیز مردم». |
|
برجستهسازی (Agenda-Setting) |
تعیین اینکه مردم در مورد چه چیزی فکر کنند، نه اینکه چگونه فکر کنند. | وقتی تمام خبرهای شب درباره گرانی است، مردم این را مهمترین مشکل روز میدانند، حتی اگر مشکلات دیگری هم وجود داشته باشد. |
| کاربرد نمادها و کلمات احساسی | استفاده از تصاویر، موسیقی و واژههای خاص برای برانگیختن عواطف مثبت یا منفی. | نشان دادن تصویر پرچم کشور با موسیقی حماسی برای ایجاد حس غرور، یا نشان دادن تصاویر ناراحتکننده از فقر برای ایجاد حس ترحم و نارضایتی. |
رسانههای موافق و مخالف: یک بازی همیشگی
در فضای سیاسی، معمولاً دو نوع کلی رسانه را میبینیم: رسانههای حامی قدرت و رسانههای مخالف یا منتقد. این تقسیمبندی به ما کمک میکند بفهمیم چرا یک خبر واحد را در دو شبکه متفاوت، به دو شکل کاملاً متضاد میبینیم.
ما در برابر پیامهای رسانهای: چگونه هوشیار باشیم؟
حالا که با روشهای تأثیرگذاری آشنا شدیم، باید مانند یک کارآگاه خبر عمل کنیم. این مراحل ساده را دنبال کنید:
۱. منبع را بررسی کن: این خبر از کجا آمده؟ چه کسی آن را نوشته یا گفته؟ آیا این منبع سابقه جانبداری مشخصی دارد؟
۲. مقایسه کن: همین خبر را در یک یا دو رسانه دیگر (ترجیحاً با جهتگیری متفاوت) جستجو کن. تفاوت تیترها و جزئیات چیست؟
۳. احساسات خودت را بشناس: آیا این گزارش سعی دارد عمداً تو را خوشحال، عصبانی یا بترساند؟ از خودت بپرس: «هدف از این تصویر یا این موسیقی چیست؟»
۴. به دنبال واقعیتهای خالص بگرد: سعی کن لابهلای تفسیرها و صفتها، اتفاق اصلی را پیدا کنی. مثلاً: «در فلان تاریخ، مجلس لایحه X را تصویب کرد.» این یک واقعیت ساده است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پرسش ۱: آیا همه رسانهها دروغ میگویند؟
پاسخ: خیر. هدف همه رسانهها دروغ گفتن نیست. نکته اصلی این است که هر رسانه، اخبار را از زاویه دید خاص خود و با اولویتهای خاص خود انتخاب و ارائه میکند. کار ما به عنوان مخاطب این است که این زاویه دید را تشخیص دهیم و تصویر کاملتری بسازیم.
پرسش ۲: اگر یک رسانه متعلق به دولت است، آیا حتماً تمام اخبارش جانبدارانه است؟
پاسخ: لزوماً نه، اما احتمال جانبداری و نمایش تصویر مثبت از عملکرد دولت در آن بسیار بالاست. این رسانهها معمولاً بر پیشرفتها، افتتاح پروژهها و مواضع رسمی تمرکز میکنند و ممکن است انتقادات اساسی را کمتر پوشش دهند. باز هم مقایسه با منابع دیگر کلید فهم کامل ماجراست.
پرسش ۳: آیا فرمول ریاضی برای توصیف این تأثیرگذاری وجود دارد؟
پاسخ: میتوان یک رابطه ساده را در نظر گرفت: میزان تأثیر یک پیام رسانهای به عواملی مانند تکرار، جذابیت احساسی و اعتماد به منبع بستگی دارد. یک رابطه ساده میتواند به این شکل باشد:
$تأثیر \approx (تکرار \times جذابیت احساسی) \times اعتماد\ به\ منبع$
این یک فرمول دقیق علمی نیست، بلکه یک الگوی مفهومی است که نشان میدهد پیامهای پرشمار و احساسی از یک منبع معتبر، تأثیر بیشتری دارند.
پاورقی
1رسانه (Media): جمع کلمه Medium به معنای وسیله. به ابزارهای انتقال اطلاعات به عموم مردم اطلاق میشود.
2حکومت (Government): ساختار سیاسی که بر یک کشور، ایالت یا جامعه حکمرانی میکند.
3چارچوبسازی (Framing): ارائه یک موضوع یا مسئله از یک زاویه دید خاص، به گونهای که بر درک، تفسیر و ارزیابی آن موضوع تأثیر بگذارد.
4برجستهسازی/اولویتگذاری (Agenda-Setting): نظریهای در ارتباطات که بیان میدارد رسانهها با انتخاب و برجسته کردن موضوعات خاص، بر اولویتهای ذهنی مخاطبان تأثیر میگذارند.
5قوه چهارم (Fourth Estate): اصطلاحی که به رسانههای خبری و مطبوعات اشاره دارد و نقش نظارتی آنها بر سه قوه مقننه، مجریه و قضائیه را نشان میدهد.
