بوم مدل کسبوکار: نقشهای برای موفقیت
بوم مدل کسبوکار چیست و چرا مهم است؟
تصور کنید میخواهید یک بازی ویدیویی جدید بسازید. قبل از شروع کدنویسی، باید داستان، شخصیتها، مراحل و قوانین بازی را روی کاغذ بیاورید. بوم مدل کسبوکار دقیقاً همین نقشهی اولیه است، اما برای یک کسبوکار. این ابزار که توسط الکساندر استروالدر ابداع شد، به شما کمک میکند بدون نوشتن یک طرح پیچیده و طولانی، تمام بخشهای مهم ایدهی خود را در یک صفحه ببینید و ارتباط بین آنها را درک کنید.
اهمیت این بوم در سادگی و بصری بودن آن است. شما میتوانید ایدههای خود را به سرعت یادداشت، حذف یا جابهجا کنید. این کار مثل یک بازی فکری است که به شما کمک میکند قبل از سرمایهگذاری زمان و پول، از منطقی بودن ایدهی خود مطمئن شوید. برای مثال، آیا محصول شما واقعاً مشکلی از مشتری را حل میکند؟ آیا راهی برای پول درآوردن از آن دارید؟ بوم به این سؤالها پاسخ میدهد.
آشنایی با ۹ بخش اصلی بوم
بوم مدل کسبوکار از ۹ بلوک یا بخش تشکیل شده است که در کنار هم قرار میگیرند. این بخشها به دو دستهی کلی تقسیم میشوند: سمت راست بوم (بخش مشتریمحور) و سمت چپ بوم (بخش عملیاتی). در مرکز بوم، قلب تپندهی کسبوکار شما قرار دارد.
| نام بخش | توضیح ساده | مثال (فروش کیک خانگی) |
|---|---|---|
| ۱. بخشهای مشتری[3] | افراد یا سازمانهایی که برای آنها ارزش خلق میکنید. | دانشآموزان مدرسه، والدین برای جشن تولد، دفترهای کوچک. |
| ۲. ارزش پیشنهادی[4] | دلیلی که مشتری محصول/خدمت شما را میخرد. چه مشکلی را حل میکنید؟ | کیکهای خوشمزه، سالم و با طراحی شخصیسازی شده برای مناسبتها. |
| ۳. کانالها[5] | راههای ارتباط و رساندن ارزش به مشتری. | اینستاگرام، پیامرسانها، توصیه دوستان، تحویل در مدرسه. |
| ۴. ارتباط با مشتری[6] | نحوه جذب، حفظ و افزایش فروش به مشتریان. | پاسخ سریع در پیامرسان، ارائه طرحهای جدید، تخفیف برای سفارش تکرار. |
| ۵. جریانهای درآمدی[7] | کسبوکار چگونه پول درمیآورد؟ | فروش مستقیم هر کیک، پیشپرداخت برای سفارشهای خاص. |
| ۶. منابع کلیدی[8] | داراییهای مهم برای کار کردن مدل. | دستور پخت مخصوص، آشپز (خودتان)، مواد اولیه، گوشی هوشمند. |
| ۷. فعالیتهای کلیدی[9] | مهمترین کارهایی که باید انجام دهید. | پخت کیک، بازاریابی در شبکههای اجتماعی، مدیریت سفارشها. |
| ۸. شرکای کلیدی[10] | کسانی که به شما کمک میکنند (تأمینکننده، پیک). | قنادی محلی برای خرید عمده مواد، دوستی که در تبلیغات کمک میکند. |
| ۹. ساختار هزینه[11] | مهمترین هزینههای شما چیست؟ | هزینه مواد اولیه، بستهبندی، اینترنت برای تبلیغات. |
از ایده تا بوم: طراحی یک اپلیکیشن دوستیاب کتاب
فرض کنید شما و دوستانتان ایدهای دارید: یک اپلیکیشن موبایل که افراد با سلیقهی کتابخوانی مشابه را به هم وصل کند. چگونه این ایده را با بوم مدل کسبوکار بررسی میکنیم؟
ابتدا در مرکز بوم، ارزش پیشنهادی را مینویسیم: «یافتن دوست برای بحث و تبادل کتاب بر اساس کتابهای مورد علاقه». سپس، مهمترین کار، تعیین بخشهای مشتری است: دانشآموزان و دانشجویان کتابخوان، اعضای کتابخانهها. برای رسیدن به آنها از چه کانالهایی استفاده میکنیم؟ تبلیغ در شبکههای اجتماعی مطالعه و معرفی در مدارس.
حالا باید فکر کنیم چگونه پول دربیاوریم (جریان درآمد). شاید در ابتدا اپلیکیشن رایگان باشد، اما بعداً برای ویژگیهای ویژه مثل نمایش کتابهای نایاب، اشتراک ماهیانه بگیریم. برای ساخت اپ، به منابع کلیدی مثل یک برنامهنویس و سرور نیاز داریم. فعالیت کلیدی ما توسعه و بهروزرسانی اپ و ایجاد جامعهی کاربری است.
$P = TR - TC$
هدف از طراحی بوم، کمک به افزایش $TR$ (از طریق جریانهای درآمدی قوی) و کنترل $TC$ (با مدیریت ساختار هزینه) است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ:تعریف مبهم ارزش پیشنهادی و نادیده گرفتن بخش مشتری. گفتن «محصول ما عالی است» کافی نیست. باید دقیقاً مشخص کنید چه کاری برای چه کسی انجام میدهد. اشتباه دیگر، پر کردن بوم به تنهایی است. بهتر است با همفکری دیگران و دریافت نظر مشتریان بالقوه این کار را انجام دهید.
پاسخ: اصلاً اینطور نیست! این بوم برای هر فعالیتی که در آن ارزشی مبادله میشود، کاربرد دارد. از فروشندگی در مدرسه و کافیشاپ محله تا سازمانهای غیرانتفاعی میتوانند از آن برای شفافسازی اهداف و روش کار خود استفاده کنند.
پاسخ: بوم یک ابزار تصویری و چالشی است که بر ارتباط منطقی بین اجزا تمرکز دارد و در یک صفحه خلاصه میشود. اما طرح کسبوکار یک سند مفصّل متنی است که جزئیات اجرایی، پیشبینیهای مالی دقیق و تحلیل بازار گستردهتری را ارائه میدهد. معمولاً از بوم به عنوان نقطه شروع برای نوشتن طرح کسبوکار استفاده میشود.
پاورقی
[1] Business Model Canvas (BMC)
[2] Business Plan: سندی که جزئیات کامل یک کسبوکار شامل اهداف، راهبردها، بازارهدف، پیشبینیهای مالی و ساختار سازمانی را شرح میدهد.
[3] Customer Segments
[4] Value Proposition
[5] Channels
[6] Customer Relationships
[7] Revenue Streams
[8] Key Resources
[9] Key Activities
[10] Key Partnerships
[11] Cost Structure
