کپسول مفصلی: غشای فیبری محافظ اطراف مفاصل لغزنده
کپسول مفصلی چیست و کجا قرار دارد؟
برای درک ساده، تصور کنید که مفاصل بدن شما، مانند لولای در، نیاز به محافظت و روانکاری دارند. کپسول مفصلی دقیقاً همان محفظهی بافتی محکمی است که این لولاها را میپوشاند. این کپسول دورتادور مفاصل متحرک بدن، مانند مفاصل زانو، آرنج، شانه و لگن را فراگرفته است. وظیفهی اصلی آن، ایجاد یک فضای بسته برای مفصل است تا استخوانها بتوانند به نرمی و با کمترین اصطکاک روی هم بلغزند.
یک مثال عملی: وقتی که دست خود را خم و راست میکنید، استخوانهای بازو و ساعد در ناحیهی آرنج به هم نزدیک و دور میشوند. کپسول مفصلی آرنج، مانند یک آستین محکم، از این ناحیه محافظت میکند و مانع از بیرون زدن استخوانها از محل خود میشود.
| نام لایه | جنس و ساختار | وظیفه اصلی |
|---|---|---|
| لایه بیرونی (فیبروز) | بافت همبند محکم و رشتهای، شبیه به یک نوار پهن و ضخیم | تثبیت و محافظت فیزیکی از مفصل |
| لایه درونی (سینوویال) | بافت نرم و ظریف با سلولهای ترشحی | ترشح مایع سینوویال برای روانسازی و تغذیه مفصل |
وظایف حیاتی کپسول مفصلی در بدن
کپسول مفصلی فقط یک پوشش ساده نیست؛ بلکه یک کارخانهی کوچک و بسیار کارآمد در بدن شماست. وظایف اصلی آن را میتوان به چند بخش تقسیم کرد:
۱. تثبیت مفصل: لایهی بیرونی و محکم کپسول، به همراه رباطها۵، استخوانها را در کنار هم نگه میدارد و از حرکت غیرعادی آنها جلوگیری میکند. این عملکرد مانند یک نوار ایمنی است که اجازه نمیدهد مفصل بیش از حد در یک جهت خاص حرکت کند.
۲. ترشح مایع سینوویال: لایهی درونی کپسول، مایعی غلیظ و زلالرنگ به نام مایع سینوویال تولید میکند. این مایع چندین کار مهم انجام میدهد:
- روانکاری: مانند روغن بین چرخدندههای دوچرخه، اصطکاک بین غضروفهای مفصل را به شدت کاهش میدهد.
- ضربهگیری: به عنوان یک بالشتک مایع، شوکهای ناشی از راه رفتن، دویدن و پریدن را جذب میکند.
- تغذیه: غضروفهای داخل مفصل رگ خونی ندارند. مایع سینوویال، اکسیژن و مواد مغذی را به این سلولها میرساند.
بیماریها و آسیبهای مرتبط با کپسول مفصلی
کپسول مفصلی نیز مانند هر بخش دیگری از بدن ممکن است دچار آسیب یا بیماری شود. شناخت این موارد به پیشگیری و درمان به موقع کمک میکند.
| نوع آسیب | شرح | وضعیت شایع |
|---|---|---|
| کشیدگی (اسپرین)۶ | پارگی جزئی یا کشش بیش از حد رشتههای لایه فیبروز | هشدار پیچ خوردگی مچ پا |
| التهاب کپسول (کپسولیت)۷ | تورم و دردناک شدن کل کپسول مفصلی | شانه یخزده |
| افزایش مایع سینوویال | ترشح بیش از حد مایع در پاسخ به آسیب یا التهاب | آرتروز یا عفونت مفصل |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر، این صدا که معمولاً به دلیل ترکیدن حبابهای گاز در مایع سینوویال ایجاد میشود، در اکثر موارد بیضرر است و ارتباط مستقیمی با آسیب کپسول مفصلی ندارد. اما اگر این صدا همراه با درد یا تورم باشد، باید به پزشک مراجعه کرد.
بله، با گذشت زمان، بافت کپسول مفصلی ممکن است انعطافپذیری و استحکام خود را تا حدی از دست بدهد و تولید مایع سینوویال نیز کاهش یابد. این یکی از دلایل شایع سفتی و کاهش دامنهی حرکتی مفاصل در سالمندی است.
در رگ به رگ شدن (کشیدگی)، آسیب به رباطها و کپسول مفصلی وارد میشود اما استخوانها از جای خود خارج نمیشوند. در حالی که در دررفتگی، استخوانهای تشکیلدهندهی مفصل به طور کامل از جای خود جابجا میشوند که این امر معمولاً با پارگی شدید کپسول مفصلی همراه است.
پاورقی
۱ کپسول مفصلی (Joint Capsule)
۲ فیبروز (Fibrous Layer)
۳ سینوویال (Synovial Membrane)
۴ مایع سینوویال (Synovial Fluid)
۵ رباط (Ligament)
۶ کشیدگی یا اسپرین (Sprain)
۷ التهاب کپسول یا کپسولیت (Capsulitis)
