ارتباط رسانه‌ای: فرایند انتقال معنا از تولیدکننده به مخاطب از طریق پیام و رسانه

ارتباط رسانه‌ای: سفر یک پیام از فرستنده تا شما

ارتباط رسانه‌ای چیست و چرا مهم است؟

وقتی شما یک پست در اینستاگرام می‌بینید، به یک پادکست گوش می‌دهید، یا حتی تلویزیون روشن می‌کنید، در حال تجربهٔ یک فرآیند ارتباط رسانه‌ای هستید. در ساده‌ترین تعریف، این فرآیند یعنی انتقال معنا (یک ایده، احساس یا اطلاعات) از یک شخص یا گروه (فرستنده) به شخص یا گروه دیگری (گیرنده) با استفاده از یک کانال یا وسیله (رسانه). هدف اصلی، ایجاد فهم مشترک است.

این ارتباط، برخلاف گفت‌وگوی رو در رو که مستقیم و بدون واسطه است، همیشه یک رسانه در وسط قرار دارد. همین واسطه بودن رسانه است که ویژگی‌های خاصی به این نوع ارتباط می‌دهد؛ مثلاً ممکن است پیام به میلیون‌ها نفر همزمان برسد یا اینکه امکان تعامل فوری و مستقیم کم‌تر باشد.

قطعات پازل ارتباط رسانه‌ای: عناصر اصلی فرآیند

برای درک بهتر این سفر، باید با مهم‌ترین اجزای آن آشنا شویم. هر ارتباط رسانه‌ای موفق، از چند عنصر کلیدی تشکیل شده است:

1. فرستنده¹ (منبع): نقطهٔ شروع است. کسی که ایده یا پیام در ذهن او شکل می‌گیرد. مانند: کارگردان یک فیلم، نویسندهٔ یک کتاب، یا مدیر یک صفحهٔ اینستاگرام.

2. پیام²: محتوا و معنایی است که قرار است منتقل شود. پیام می‌تواند یک خبر، یک داستان، یک آهنگ یا حتی یک تصویر باشد.

3. کدگذاری³: فرستنده، پیام ذهنی خود را به یک قالب قابل ارسال تبدیل می‌کند. این قالب می‌تواند کلمات نوشته شده، یک فیلم ضبط شده، یا یک عکس ویرایش شده باشد. مثل وقتی که معلم درس خود را برای ارائه در کلاس، به اسلایدهای پاورپوینت تبدیل می‌کند.

4. رسانه⁴ (کانال): وسیله یا مسیری که پیام کدگذاری شده از طریق آن سفر می‌کند. مانند شبکهٔ تلگرام، امواج رادیو، کاغذ روزنامه یا بستر اینترنت.

5. گیرنده⁵ (مخاطب): نقطهٔ پایان (یا شاید شروع جدید!). فرد یا افرادی که پیام به آنها می‌رسد. مثل بینندهٔ تلویزیون، شنوندهٔ رادیو یا کاربر شبکهٔ اجتماعی.

6. کدگشایی⁶: مهم‌ترین مرحله از دید مخاطب! گیرنده، پیام دریافت شده را می‌گیرد و سعی می‌کند آن را تفسیر و معنا کند. اینکه شما از یک پست اینستاگرامی چه برداشتی می‌کنید، همان کدگشایی شماست.

7. بازخورد⁷: پاسخ مخاطب به پیام. این پاسخ می‌تواند یک کامنت گذاشتن، یک لایک کردن، یا حتی بی‌توجهی کامل باشد. بازخورد به فرستنده نشان می‌دهد که پیامش چقدر مؤثر بوده است.

سفر یک پیام: از ایده تا درک (با مثال روزمره)

بیایید این فرآیند را با یک مثال عینی از زندگی شما دنبال کنیم: ارسال یک استوری در واتس‌اپ برای دوستان گروه کلاس.

مرحله ۱ (ایده و کدگذاری): شما (فرستنده) تصمیم می‌گیرید نتیجهٔ امتحان ریاضی را به دوستان اطلاع دهید. پیام ذهنی شما "امتحان خوب بود، خیالم راحت شد!" است. شما این حس را با نوشتن متن "آخ که چه راحت شدم!" و انتخاب یک ایموجی خوشحال و شاید یک عکس از خودتان، کدگذاری می‌کنید.

مرحله ۲ (انتقال از طریق رسانه): پیام کدگذاری شده (عکس+متن) را در کانال یا رسانهٔ واتس‌اپ آپلود و ارسال می‌کنید.

مرحله ۳ (دریافت و کدگشایی): پیام شما به گیرندگان (دوستان گروه) می‌رسد. حالا نوبت کدگشایی آنهاست. دوست شما، علی، ممکن است با دیدن پیام، دقیقاً همان حس راحتی شما را درک کند. اما دوست دیگر، سارا، که خودش در امتحان نتیجه‌ای نگرفته، شاید با دیدن پیام شما حس بدی پیدا کند و آن را نوعی نشان دادن برتری تفسیر کند! اینجاست که می‌بینیم یک پیام واحد می‌تواند کدگشایی‌های مختلفی داشته باشد.

مرحله ۴ (بازخورد): دوستان شروع به دادن بازخورد می‌کنند. برخی با ایموجی قلب یا جمله‌ای مثل "آفرین!" پاسخ می‌دهند. سارا ممکن است هیچ پاسخی ندهد (که خودش یک نوع بازخورد منفی است). شما با دیدن این بازخوردها متوجه می‌شوید پیام شما چطور دریافت شده است.

چه چیزهایی این سفر را پیچیده می‌کند؟ (نویز و فیلترها)

همیشه پیام به شکلی که فرستنده می‌خواهد، به مخاطب نمی‌رسد. موانعی در راه وجود دارند که به آنها "نویز"⁸ می‌گوییم. نویز می‌تواند فنی باشد (مثلاً سرعت اینترنت کم که باعث می‌شود ویدیو شما به درستی بارگذاری نشود) یا می‌تواند فرهنگی و ذهنی باشد (مثل تفاوت در سطح دانش، باورها یا علایق فرستنده و گیرنده).

علاوه بر این، ما همیشه به عنوان مخاطب، پیام‌ها را از فیلترهای شخصی خودمان عبور می‌دهیم:

از شنوندهٔ منفعل تا بازیگر فعال: نقش شما به عنوان مخاطب

در گذشته، مخاطب رسانه‌ها یک گیرندهٔ منفعل در نظر گرفته می‌شد که پیام را دقیقاً همان‌گونه که فرستنده می‌خواهد، دریافت می‌کند. اما امروزه می‌دانیم که مخاطب، یک بازیگر فعال است. شما تنها محتوایی را مصرف نمی‌کنید، بلکه آن را تفسیر، ارزیابی، نقد و حتی بازنشر می‌کنید. وقتی شما یک توییت را ری‌توییت می‌کنید یا زیر یک ویدیو نظر می‌دهید، در واقع در فرآیند ارتباط مشارکت مستقیم دارید و حتی می‌توانید جهت آن را تغییر دهید.

اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم

پاورقی

1. فرستنده (Sender) |2. پیام (Message) |3. کدگذاری (Encoding) |4. رسانه (Media/Channel) |5. گیرنده (Receiver) |6. کدگشایی (Decoding) |7. بازخورد (Feedback) |8. نویز (Noise): به هرگونه عامل مزاحم در فرآیند ارتباط که باعث تحریف یا تضعیف پیام می‌شود، گفته می‌شود. |9. امکانات رسانه (Media Affordances): به ویژگی‌ها و قابلیت‌های ذاتی هر رسانه که شکل و تأثیر پیام را تعیین می‌کنند، اشاره دارد.