بافت فرهنگی و اجتماعی: چارچوب نامرئی درک ما
بافت چیست و چگونه عمل میکند؟
تصور کنید وارد یک مهمانی پر از افراد کاملاً غریبه شدهاید. همه در حال صحبت هستند، شوخیهای خاصی میکنند و به چیزهای مشخصی میخندند. شما ممکن است حرفهایشان را بشنوید، اما کاملاً منظور و دلیل خندیدنشان را نفهمید. آنچه کم دارید، اطلاعاتی است دربارهی زمینه یا بافت آن جمع: دوستیهای قدیمی آنها، شوخیهای داخلیشان و ارزشهای مشترکشان. بافت فرهنگی و اجتماعی در زندگی هم دقیقاً همین نقش را دارد.
این بافت، ترکیبی از همهی چیزهایی است که جامعه و فرهنگمان به ما یاد دادهاند و ما در طول زندگی تجربه کردهایم. مانند یک عینک نامرئی است که همیشه به چشم داریم و دنیا را از پشت شیشهی آن میبینیم و تفسیر میکنیم.
اجزای اصلی تشکیلدهنده بافت فرهنگی و اجتماعی
برای درک بهتر، میتوانیم این بافت را به چند بخش اصلی تقسیم کنیم. هر کدام از این اجزا، یک تکه از آن عینک نامرئی هستند.
| عنصر | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| ارزشها | ایدههای بنیادینی که یک جامعه آنها را خوب، درست و مطلوب میداند. مثل نقشهی راه برای رفتار. | ارزش قائل شدن برای صرفهجویی در یک فرهنگ یا اهمیت شجاعت در فرهنگ دیگر. در خانوادهی شما ممکن است صداقت بالاترین ارزش باشد. |
| باورها2 | چیزهایی که درست و واقعی فرض میشوند. میتوانند مذهبی، علمی یا اجتماعی باشند. | باور به "سختکوشی و موفقیت" یا باورهای سنتی دربارهی نقش زن و مرد در خانه. |
| هنجارها1 | قواعد نانوشتهی رفتار در موقعیتهای مختلف. چارچوب عمل بر اساس ارزشها و باورها. | نحوهی سلام و احوالپرسی (دست دادن، روبوسی)، رعایت نوبت در صف، سکوت در کتابخانه. |
| نمادها و زبان | واژهها، نشانهها، حرکات و اشیایی که معانی خاصی را در یک فرهنگ منتقل میکنند. | رنگ سفید (نماد عزا یا عروسی در فرهنگهای مختلف)، تکان دادن سر به معنای "بله" یا "نه"، اصطلاحات خاص محلی. |
| تجربههای شخصی | تاریخچهی زندگی فرد، آموزشها، شکستها و موفقیتهایش که دیدگاه منحصربهفردی میسازد. | دانشآموزی که در خانوادهای اهل مطالعه رشد کرده، نسبت به پیامهای مرتبط با کتاب، حساسیت بیشتری دارد. |
بافت چگونه درک پیام را تحت تأثیر قرار میدهد؟
حالا ببینیم این اجزا با هم چگونه کار میکنند. هر پیامی که دریافت میکنیم—چه یک جمله از دوستمان، چه یک پست در شبکهاجتماعی—از فیلتر این بافت عبور میکند و سپس درک میشود. به این فرآیند تفسیر میگویند.
مثال ۱ (تبلیغات): یک شرکت نوشابه، تبلیغی نشان میدهد که در آن جوانان در یک مهمانی شلوغ و با موسیقی بلند در حال نوشیدن آن محصول هستند. پیام: "این نوشابه یعنی شادی و اجتماع".
- برای نوجوانی که ارزش استقلال و معاشرت را دارد و هنجار مهمانیهای دوستانه برایش عادی است، این تبلیغ جذاب و ترغیبکننده است.
- برای فردی که در بافت خانوادگی محافظهکارتری بزرگ شده و باور دارد که چنین جمعهایی نامناسب است، همین تبلیغ میتواند زننده و دافعهآور باشد. پیام یکسان، اما دو درک کاملاً متفاوت!
مثال ۲ (محیط مدرسه): معلمی در کلاس میگوید: "سعی کنید فردا تکلیفتان را دقیقتر انجام دهید."
- دانشآموزی که تجربهی قبلی او از کلمهی "دقیق" همراه با تشویق بوده، آن را به عنوان یک راهنمای مفید دریافت میکند.
- دانشآموز دیگری که در خانوادهای بسیار سختگیر رشد کرده و همیشه به خاطر کوچکترین بیدقتی تنبیه شده، ممکن است همین جمله را به عنوان یک حمله یا تهدید تفسیر کند و دچار استرس شود.
کاربرد عملی: چگونه مخاطب خود را بهتر بفهمیم؟
آگاهی از نقش بافت فرهنگی و اجتماعی، یک مهارت کاربردی برای زندگی است. چه هنگام ارائهٔ یک تحقیق در کلاس، چه هنگام صحبت با والدین یا دوستان.
| راهکار | توضیح | مثال در زندگی دانشآموزی |
|---|---|---|
| خودآگاهی | آگاه بودن به بافت و عینک شخصی خودت. ارزشها و تجربههایت چگونه بر درک تو اثر میگذارند؟ | قبل از قضاوت دربارهی رفتار یک همکلاسی از فرهنگ دیگر، از خود بپرس: "آیا این برخورد با معیارهای من سازگار نیست یا واقعاً مشکل دارد؟" |
| کنکاش | سعی کن دربارهی زمینهی مخاطبت اطلاعات کسب کنی. از کجا آمده؟ چه چیزهایی برایش مهم است؟ | برای ارائهی یک موضوع در کلاس، به این فکر کن که اکثر همکلاسیهایت چه چیزهایی را تجربه کردهاند و از چه مثالهایی بیشتر میفهمند. |
| شفافسازی | اگر فکر میکنی پیام تو ممکن است بد فهمیده شود، آن را با کلمات متفاوت یا مثالهای واضحتر توضیح بده. | به جای گفتن "این کار اشتباه است"، بگو: "از دیدگاه من، چون ممکن است باعث آسیب به فلان چیز شود، شاید راه بهتری هم وجود داشته باشد." |
| گوش دادن فعال | فقط شنیدن کلمات کافی نیست. سعی کن منظور واقعی گوینده را از پشت بافت فرهنگیاش بفهمی. | وقتی پدر یا مادرت میگوید "مراقب خودت باش"، تنها به کلمات توجه نکن. بفهم که نگرانی و علاقه پشت این جمله است. |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1 هنجارها (Norms): قواعد نانوشته و رفتارهای مورد انتظار در یک گروه یا جامعه.
2 باورها (Beliefs): ادراکات و تصوراتی که افراد یا جوامع آنها را حقیقی و درست میپندارند.
