تقسیم سلول

تقسیم سلول: موتور رشد و ترمیم بدن

سلول چیست و چرا تقسیم می‌شود؟

بدن همهٔ موجودات زنده، از جمله انسان، از واحدهای بسیار ریزی به نام سلول¹ ساخته شده‌است. همان‌طور که خانه‌ها از آجر ساخته می‌شوند، بدن ما نیز از میلیاردها سلول تشکیل شده است. این سلول‌ها برای انجام کارهای مختلفی مانند رشد کردن، جایگزینی سلول‌های فرسوده (مثل سلول‌های پوست) و بهبود زخم‌ها باید تقسیم شوند و تعدادشان افزایش یابد.

انواع تقسیم سلول: میتوز و میوز

سلول‌ها به دو روش اصلی تقسیم می‌شوند که هر کدام هدف خاصی دارند:

مراحل تقسیم میتوز به زبان ساده

میتوز چندین مرحلهٔ پشت سر هم دارد. تصور کنید یک سلول مادر می‌خواهد به دو سلول کاملاً یکسان (سلول‌های دختر) تقسیم شود:

1. پروفاز²: در این مرحله، کروموزوم‌ها³ که حاوی اطلاعات وراثتی هستند، فشرده و قابل رؤیت می‌شوند.
2. متافاز⁴: کروموزوم‌ها در وسط سلول در یک خط صف می‌کشند.
3. آنافاز⁵: کروموزوم‌ها از وسط جدا شده و به دو طرف سلول کشیده می‌شوند.
4. تلوفاز⁶: دو هستهٔ جدید در دو طرف سلول تشکیل می‌شود.
5. سیتوکینز⁷: در پایان، سیتوپلاسم⁸ سلول از وسط به دو نیم تقسیم شده و دو سلول جدید به وجود می‌آیند.

تقسیم سلول در عمل: از بهبود زخم تا رشد یک نوزاد

شما هر روز شاهد نتیجهٔ تقسیم سلول در بدن خود و اطرافتان هستید. وقتی پوست دست شما بریده می‌شود، سلول‌های سالم اطراف زخم به سرعت شروع به تقسیم (میتوز) می‌کنند تا سلول‌های از دست رفته را جایگزین کنند و زخم را ترمیم نمایند. رشد یک نوزاد به یک انسان بالغ نیز تنها به لطف تقسیم سلول‌های بی‌وقفه ممکن می‌شود. یک سلول تخم بارور شده طی ماه‌ها و سال‌ها با میلیاردها بار تقسیم، به یک موجود کامل تبدیل می‌گردد. حتی رشد مو و ناخن‌های شما نیز نتیجهٔ مستقیم تقسیم سلول است.

اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم

پاورقی

¹سلول (Cell): کوچک‌ترین واحد زنده و سازندهٔ بدن موجودات زنده.

²پروفاز (Prophase): اولین مرحله از تقسیم میتوز که در آن کروموزوم‌ها ظاهر می‌شوند.

³کروموزوم (Chromosome): ساختاری در هستهٔ سلول که حاوی مولکول $\text{DNA}$ و اطلاعات ژنتیکی است.

⁴متافاز (Metaphase): مرحله‌ای که کروموزوم‌ها در صفحهٔ استوایی سلول ردیف می‌شوند.

⁵آنافاز (Anaphase): مرحله‌ای که طی آن کروموزوم‌های جدا شده به قطب‌های سلول کشیده می‌شوند.

⁶تلوفاز (Telophase): مرحلهٔ پایانی میتوز که در آن دو هستهٔ جدید تشکیل می‌شود.

⁷سیتوکینز (Cytokinesis): تقسیم سیتوپلاسم و تشکیل دو سلول جداگانه.

⁸سیتوپلاسم (Cytoplasm): مادهٔ ژله‌مانند درون سلول که اندامک‌های سلولی در آن شناورند.

⁹تلومر (Telomere): بخشی در انتهای کروموزوم که مانند یک کلاهک محافظ عمل می‌کند و با هر تقسیم سلولی کوتاه‌تر می‌شود.