تنظیم دمای بدن: چگونه بدنمان را خنک یا گرم نگه میداریم؟
سه روش اصلی بدن برای تنظیم دما
وقتی هوا گرم است، بدن باید گرما را دفع کند تا زیاد گرم نشود. وقتی هوا سرد است، باید گرما را در خود نگه دارد. این کار با سه مکانیسم ساده انجام میشود که هر کدام نقش مهمی دارند.
| روش | در هوای گرم چه میکند؟ | در هوای سرد چه میکند؟ |
|---|---|---|
| تعریق | عرق از پوست خارج شده و با تبخیر، بدن را خنک میکند. | تقریباً تعریق نداریم تا گرما از دست نرود. |
| جریان خون | رگهای نزدیک پوست گشاد میشوند و گرما را به بیرون میدهند. | رگهای پوست تنگ میشوند تا خون گرم در مرکز بدن بماند. |
| مصرف مایعات | آب از دست رفته را جایگزین میکند تا تعریق ادامه یابد. | نیاز به مایعات کمتر است، ولی باز هم باید آب بنوشیم. |
به عنوان مثال، وقتی بعد از ورزش در حیاط مدرسه عرق میکنید، در واقع بدنتان با تبخیر عرق، خودش را خنک میکند. یا وقتی دستانتان در هوای سرد سفید میشود، یعنی رگهای خونی تنگ شدهاند تا خون گرم به اندامهای مهمتر مانند قلب و مغز برسد.
مثالهای روزمره از تنظیم دمای بدن
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در روز تابستان، بعد از دویدن، صورتتان سرخ میشود. این سرخ شدن یعنی رگهای خونی پوست شما گشاد شدهاند تا گرمای اضافی را از بدن خارج کنند. یا وقتی از استخر بیرون میآیید و باد میوزد، احساس سرما میکنید چون آب روی پوستتان تبخیر میشود و گرمای بدن را میگیرد.
یکی از مهمترین کارهایی که خودمان میتوانیم انجام دهیم، نوشیدن آب است. وقتی عرق میکنیم، آب و نمک از دست میدهیم. اگر به اندازهٔ کافی آب ننوشیم، بدن نمیتواند عرق کافی تولید کند و ممکن است گرمازده شویم. پس بهتر است همیشه یک بطری آب همراه داشته باشیم، مخصوصاً در روزهای گرم یا هنگام ورزش.
در هوای سرد نیز بدن ما با لرزیدن گرما تولید میکند. لرزیدن باعث میشود ماهیچهها سریع منقبض شوند و گرمای بیشتری بسازند. به همین دلیل است که در زمستان، وقتی لباس گرم نمیپوشیم، شروع به لرزیدن میکنیم.
پرسشهای چالشی دربارهٔ تنظیم دما
پرسش ۱: چرا در روز گرم، نوشیدن آب خیلی سرد ممکن است به ما آسیب بزند؟
نوشیدن آب خیلی سرد باعث میشود بدن ناگهان دما را حس کند و برای جبران، انرژی مصرف کند. بهتر است آب را ولرم یا خنک بنوشیم تا بدن به تدریج خنک شود. همچنین آب خیلی سرد ممکن است به گلو و معده شوک وارد کند.
پرسش ۲: چرا بعضی افراد در هوای گرم کمتر عرق میکنند؟
تعداد غدههای عرق در بدن افراد متفاوت است. همچنین افرادی که به گرما عادت دارند، زودتر و بیشتر عرق میکنند تا بدنشان بهتر خنک شود. اما اگر کسی در هوای گرم اصلاً عرق نکند و پوستش خشک و داغ باشد، باید حتماً به پزشک مراجعه کند.
پرسش ۳: آیا لباسهای تیره در تابستان بدن را گرمتر میکنند؟
بله. لباسهای تیره نور خورشید را بیشتر جذب میکنند و گرمای بیشتری به بدن میرسانند. در مقابل، لباسهای روشن نور را بازتاب میدهند و بدن را خنکتر نگه میدارند. به همین دلیل است که بیشتر مردم در تابستان لباس سفید یا روشن میپوشند.
آنچه باید به خاطر داشته باشیم:
- بدن ما دمای خود را نزدیک ۳۷ درجه نگه میدارد.
- تعریق، جریان خون و نوشیدن مایعات سه راه اصلی برای تنظیم دما هستند.
- در هوای گرم بیشتر آب بنوشید و لباس روشن بپوشید.
- در هوای سرد، لباس گرم بپوشید تا بدن مجبور نشود برای گرم کردن خود خیلی انرژی مصرف کند.
- اگر احساس گرما یا سرمای شدید کردید، به بدن خود گوش دهید و زودتر اقدام کنید.
با رعایت این نکات ساده، میتوانیم به بدن خود کمک کنیم تا همیشه دمای مناسبی داشته باشد و سلامت بمانیم.